Άρθρα

 


dsc_0311
«ΝΑ ΘΥΜΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΙ
ΚΑΙ ΝΑ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΝΕΟΙ»

 

                                      

Κατά την εναρκτήρια εκδήλωση με θέμα την εκπαίδευση στη Χάλκη, που πραγματοποιήθηκε στον Πολυχώρο Π.Φαλήρου στις  23 Φεβρουαρίου 2013, Ομιλία του
Ομότιμου Καθηγητή Λαυρεντίου Γ. Δελλασούδα
Ειδικoύ Γραμματέα Σώματος Ομοτίμων Καθηγητών Πανεπιστημίου Αθηνών
Πρώην Προέδρου Τμήματος ΦΠΨ και Ενιαίου Συλλόγου Μελών ΔΕΠ Φιλοσοφικής Σχολής

Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Πριγκιποννήσων,
Σεβασμιώτατε Μητροπολίτα Νέας Σμύρνης και Παλαιού Φαλήρου,
Κύριε Δήμαρχε Παλαιού Φαλήρου,
Αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι.
Αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι πάσης αρχής και εξουσίας και παντός θεσμού, τα ονόματα των οποίων αναφέρθηκαν από τον κ. Πρόεδρο του Μορφωτικού Συνδέσμου,

Αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι,

Πριν μερικά χρόνια, έχοντας προσκληθεί από τον κ. πρόεδρο τού Μ.Σ. Χάλκης για να χαιρετίσω την αντίστοιχη προς τη σημερινή εκδήλωση –προφανώς για να επισημάνω λόγω γνωστικού αντικειμένου τη σχέση τού έργου τού Συνδέσμου με το μορφωτικό αγαθό– διατύπωσα μια πρόταση. Η πρόταση αυτή ήταν ένας απλός σπόρος, ο οποίος, αν και είχε πέσει και μια και δυο φορές –και μάλιστα σε γόνιμο έδαφος– δεν φύτρωσε.

Όμως, όταν έγινε υβρίδιο –δηλαδή όταν εμπλουτίστηκε με πολλές καλές ιδέες– και ξαναφυτεύτηκε στο ίδιο έδαφος και από τους ίδιους καλλιεργητές, όχι μόνο φύτρωσε αλλά πέταξε και τον πρώτο του βλαστό. Αυτό τον μικρό βλαστό –τον οποίο απεικονίζει η σημερινή εκδήλωση– αν κρίνουμε ότι πρέπει να τον δούμε να μεγαλώνει, να γίνεται δέντρο, να ανθίζει και να δίνει καρπούς, θα πρέπει όλοι να αρχίσουμε να τον ποτίζουμε και να τον τρέφουμε.

Κάνοντας μία συμβολική κίνηση, καταθέτω προς τον σκοπό αυτό αφενός μεν μια ομιλία μου για την «Αποστολικότητα τού Βυζαντίου», την οποία είχα εκφωνήσει κατά το παρελθόν [σε σχετική εκδήλωση], και αφετέρου τον παρόντα χαιρετιστήριο λόγο προκειμένου να αποτελέσουν δύο φύλλα τού δέντρου αυτού.

Όμως τι είδους δέντρο είναι αυτό;
Πρόκειται για μια ανάρτηση (σε ειδική θέση τής ιστοσελίδας τού Μορφωτικού Συνδέσμου), η οποία θα έχει τον τίτλο: «Θυμάμαι, μου είπαν, μάθετε κι εσείς».
Η ανάρτηση αυτή θα εμπλουτίζεται συνεχώς από σας, θα αναφέρει τα στοιχεία των συμμετεχόντων, οι οποίοι και θα βραβεύονται από τον Σύνδεσμο, και στη συνέχεια οι συμμετοχές αυτές –κατά θεματική κατηγορία– θα δημοσιεύονται σε διαδοχικά τεύχη.

Έχοντας αποδεχτεί σχετική τιμητική πρόταση εκ μέρους τού Δ.Σ. τού Συνδέσμου για να σχολιάσω την έναρξη της παιδαγωγικής αυτής δράσης του, θα σας μιλήσω αμέσως για τον σκοπό και τη σημασία τής δράσης αυτής, η οποία αρχίζει –όπως προανέφερα– σήμερα.

Το τριαδικό ή το τρισυπόστατο τής σημερινής εκδήλωσης, όχι υπό τη θεολογική εννοιολόγηση τού όρου αλλά με τη θύραθεν σημειολογία του, αποτελεί νέα αντίληψη.
Το στοιχείο τού νέου δεν αντιπροσωπεύει κάποιο νεωτερισμό, ούτε αντίστροφα, αποτελεί παλινδρόμηση υπό μορφή αναπαλαίωσης, αλλά αποβλέπει στην αντιπαράθεση απέναντι στο μηδενιστικό κάθε διαχρονικής αξίας σήμερα, το οποίο συγκροτείται με αυτά που ακούμε, αυτά που διαβάζουμε, αυτά που τα ΜΜΕ και οι δημιουργοί των διαφορών –και τώρα πλέον των κοινωνικών, πολιτικών κ. ά. αντιπαραθέσεων– διαδίδουν, ως υπηρέτες διαφόρων συμφερόντων, προκειμένου να αντλήσουν ατομικά οφέλη και όχι για να συμβάλουν στην προαγωγή τού κοινωνικού συμφέροντος.
Η αντιπαράθεση αυτή δεν έχει χαρακτήρα πολεμικής, αλλά συνίσταται στην ανάδειξη τής σημασίας εκείνου τού υγιούς σήμερα που, προερχόμενο από το υγιές χθες, μπορεί να οικοδομήσει το υγιές αύριο. Τα στοιχεία αυτά δεν πρέπει να αγνοούνται, αλλά να προβάλλονται στα παιδιά μας ως παραδείγματα προς μίμηση.
Ειδικά σε ό,τι αφορά στο χθές, εάν το αγνοήσουμε θα μοιάζουμε με αυτόν που οδηγεί χωρίς να κοιτάζει τους καθρέφτες τού αυτοκινήτου του.

Και ποιο είναι αυτό το υγιές και τρισυπόστατο «χθες, σήμερα, αύριο», θα με ρωτήσει ειρωνικά αυτός που μηδενίζει τα πάντα, εκτός από το ατομικό του κέρδος;
Απαντώ. Να τρία, αντίστοιχα, ενδεικτικά παραδείγματα:

-Χθες: Η ΣΜΑΡΑΓΔΑ, η εθελόντρια νηπιαγωγός την οποία μας γνώρισε πριν λίγο με πολύ συγκίνηση η κ. Σμαράγδα Πασχαλίδου. Η νηπιαγωγός με τον πολλαπλό ρόλο των δράσεων εκείνων που στήριζαν την κοινωνική λειτουργία τού χθες, βάζοντας τα θεμέλια για την οικοδόμηση τού αύριο. Προβάλλοντας το έργο τής νηπιαγωγού σε παροντικό χρόνο, σημειώνω ότι: διδάσκει, προσφωνεί, συμβουλεύει, ονειρεύεται και προετοιμάζει τα παιδιά για την κοινωνική ένταξή τους. Όλα τα παιδιά. Μερικά απ’ αυτά είναι εδώ σήμερα κι άλλα έχουν στείλει τους απογόνους τους. Είναι τόσο χαρισματική νηπιαγωγός –αν και αυτοδίδακτη [αλήθεια αυτοδίδακτη ή φωτισμένη από την όλη εμπειρία τού χθές]– που και ο ίδιος ο Χότζας στέλνει την κόρη του.

-Σήμερα: Η Εκκλησία και η Τοπική Αυτοδιοίκηση το έργο των οποίων αναγνωρίζεται και τιμάται σήμερα από το Δ.Σ. τού Μορφωτικού Συνδέσμου Χάλκης Κ-Πόλεως στα πρόσωπα τού σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πριγκιποννήσων και τού δημάρχου Π. Φαλήρου, αντίστοιχα.

-Αύριο: Η μικρή μαθήτρια που θα μας μιλήσει σε λίγο. Αυτή που θα αποτελέσει το υγιές αύριο όσο και αν προσπαθήσουν διάφοροι παράγοντες τού σήμερα να την εμποδίσουν.

Υπάρχουν πολλά παραδείγματα, όπως αυτά που προανέφερα, τα οποία όμως δεν ακούγονται, αποκρύπτονται, παραθεωρούνται. Κάνοντας ακριβώς το αντίθετο ο Μορφωτικός Σύνδεσμος Χάλκης δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά μας να τα μάθουν από εκδηλώσεις σαν τη σημερινή και από ενέργειες σαν αυτές που θα σας αναγγείλει η Γεν.Γραμμ. τού Συνδέσμου κ. Αθανασιάδου και δείτε στην ιστοσελίδα του.

Με λίγα λόγια ο Μορφ. Συνδ. Χάλκης θέλει να μάθουν τα παιδιά μας από πού προερχόμαστε, ώστε να μην παγιδεύονται από το κάθε λογής δημιουργούμενο κλίμα, το οποίο ευνοεί τη διάκριση και τη διαφορά και λειτουργεί πάντοτε προς όφελος των κατασκευαστών του.

Αυτές οι ενέργειες, αφού πλέον άρχισαν, πρέπει να συνεχιστούν με το παράδειγμα όλων μας, γιατί έτσι θα αγαπήσουμε τον Άλλο, όσο κοντά ή μακριά μας ήταν ή είναι και κυρίως δεν θα ξεχάσουμε ότι δεν προερχόμαστε από παρθενογένεση.

 

./

ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ 29ης ΜΑΪΟΥ 1453 : ΠΟΜΠΟΙ ΚΑΙ ΔΕΚΤΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

 

Ο Μορφωτικός Σύνδεσμος Χάλκης Κων/πόλεως,τιμώντας την επέτειο της Άλωσης της Πόλης στις 29 Μαΐου 2012,συμμετείχε στην εκδήλωση μνήμης του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός στην πλατεία Αγ. Γεωργίου Καρύτση στην Αθήνα, με ομιλητή το Επίτιμο Μέλος του Μορφωτικού Συνδέσμου Χάλκης Κων/πόλεως Καθηγ. κ. Λαυρέντιο Δελλασούδα,Ομότιμο Καθηγητή Φιλοσοφικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ειδικό Γραμματέα του Σώματος Ομοτίμων Καθηγητών,ο οποίος εκφώνησε τον επετειακό λόγο με θέμα ¨Το μήνυμα της 29ης Μαϊου 1453:Πομποί και δέκτες του μηνύματος¨.

Παραθέτουμε χαρακτηριστικά αποσπάσματα της ομιλίας του Καθ. κ. Δελλασούδα:

«…Τέσσερις είναι οι άξονες, πάνω στους οποίους θα κινηθεί η σημερινή ομιλία, καθένας από τους οποίους αποτελεί ή εκφράζει τα εξής:
Ο πρώτος: Τα στοιχεία που συνθέτουν το μήνυμα που εκπέμπει το ιστορικό γεγονός τής Άλωσης και τού οποίου η διαχρονική ισχύς και αξία, τουλάχιστον για το ελληνικό έθνος, επιβεβαιώνεται από την παρούσα συγκυρία (πράξεις, λόγοι, πρόσωπα, ειδικές καταστάσεις, συγκυρίες, το αν χρειάζεται ή δεν χρειάζεται η γνώση τους).
Ο δεύτερος: τους πομπούς που το αναμεταδίδουν, τον σκοπό τής μετάδοσης και την ακολουθούμενη προς επίτευξή του μεθοδολογία.
Ο τρίτος: τους αποδέκτες που για πρώτη φορά δέχονται το μήνυμα, στο πλαίσιο τής κατά σύστημα διδασκαλίας τής ιστορική γνώσης, και
Ο τέταρτος: την δυνατότητα αξιοποίησης εναλλακτικών μέσων στη διαδικασία λειτουργίας τής συναντησιακής σχέσης όλων ημών των ενηλίκων με τους νέους τού σήμερα και τού αύριο…».

«…θα προσέθετα ότι η ταυτότητά μας είναι η ιστορία μας και όχι το εκάστοτε παρόν, η εκάστοτε στιγμή. Και αυτή η ταυτότητα μοιάζει με το δέντρο εκείνο που χάνει τα φύλλα του, το κλαδεύουμε, βγάζει φύλλα, ανθίζει, δίνει καρπούς και όσο χαμηλά και αν το κόψουμε ξαναπετά νέους βλαστούς διότι η ζωή εξαρτάται από τις ρίζες του. Αν κόψουμε τις ρίζες του παύει να υπάρχει».

«…Τελικά, γιατί αρνήθηκαν οι Βυζαντινοί να παραδοθούν; Γιατί ήξεραν ότι τα κάστρα τους ήταν γερά κ.λπ., όπως μας λέει η πηγή 3 [Τσελεμπή] ή γιατί πιο πάνω από τη ζωή είναι η τιμή τού ανθρώπου, όπως μας λεει η πηγή 5 [Δούκας]; Να το μήνυμα κατά την άποψη όλων ημών».

«Κωνσταντίνος: Το να σου παραδώσω την Πόλη δεν είναι έργο δικό μου ούτε κανενός άλλου από όσους κατοικούμε σ’ αυτή. Κοινή απόφασή μας είναι να πεθάνουμε και να μη λυπηθούμε τη ζωή μας…».
«Αυτό είναι και το διαχρονικό μήνυμα, ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα, το οποίο, κατά τη γνώμη του ομιλούντος έχουν ανάγκη οι νέοι άνθρωποι».
«Έτσι συμβαίνει και με την αναμετάδοση τού μηνύματος που αρχικά εξέπεμψε ένα ιστορικό γεγονός. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι, καλοί ή λιγότερο καλοί, κατάλληλοι ή ακατάλληλοι κ.ο.κ. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν δέκτες κατάλληλοι, ρυθμισμένοι κ.ο.κ. […] το κρίσιμο σημείο εξακολουθεί να παραμένει το περιεχόμενο και ο σκοπός της μηνύματος, οπότε τι θέλει να επιτύχει η κατά σύστημα διδασκαλία της Ιστορίας;
Μα τι άλλο από την ειρηνική συνύπαρξη ανθρώπων και λαών; Να το άλλο μήνυμα».

«Επομένως, στο πλαίσιο τής κοινωνίας των λαών, το θέμα τής αλληλοαποδοχής και τής αλληλοκατανόησης, η οποία ορθώς σημαίνει κατάργηση τής διάκρισης, τής διαφοράς και τής μισαλλοδοξίας, δεν σημαίνει ότι εν ονόματι των αρχών αυτών διαγράφουμε από κάθε χώρο και με κάθε μέσο τα προς αποφυγή «ιστορικά σφάλματα» και μάλιστα μονομερώς. Όμως, πώς θα αποφύγεις αρνητικά πρότυπα, εάν δεν τα έχεις γνωρίσει, ώστε να κατανοείς τις πραγματικές τους διαστάσεις και τις συνέπειες που επιφυλάσσουν, εξελικτικά; Και πώς, τέλος πάντων, θα προετοιμαστούν κατάλληλα οι νέοι άνθρωποι ώστε να είναι σε διαρκή ετοιμότητα, για να μην τους βρει αύριο στον ύπνο οποιασδήποτε μορφής προσπάθεια «αιχμαλωσίας»;
Η σκέψη σας φτάνει στ’ αυτιά τού ομιλούντος. Ποιο αύριο; Σήμερα».

«Να μια ευκαιρία να ζητήσουμε από τα παιδιά μας να μας διευκολύνουν -λόγω των τεχνολογικών γνώσεών τους και τη συνεχή ενασχόλησή τους με το διαδίκτυο- να δούμε [στο διαδίκτυο] για να διερευνήσουμε μαζί και όχι πρέπει εσύ να μάθεις όλη την αλήθεια.
Όχι εμείς τα ζήσαμε και τα ξέρουμε, αλλά να τα δούμε μαζί για να βοηθήσει ο ένας τον άλλον.
Έτσι θα καταλάβει ο νέος ότι, ερμηνεύοντας την αλήθεια στο πλαίσιο πολύπλευρων πληροφοριών, μαθαίνεις μεν πράγματα που πολλοί από εμάς δεν είχαμε την τύχη να μάθουμε -γιατί μας είχαν μάθει να μην ακούμε τι λέει και ή άλλη πλευρά- αλλά και ότι δεν είναι λάθος να ακούς και τη γνώμη των γονιών του.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ας βοηθήσουμε τα παιδιά μας να μην αλωθεί το πνεύμα και η ψυχή τους.
Εμείς κρατήσαμε και γι αυτό υπάρχουν αυτά.
Εμείς λέμε ακόμη όχι στην Άλωση.
Όποια κι αν είναι αυτή. Αν δεν γνωρίζουν τους σκοπούς και τις τεχνικές των αλώσεων, εύκολα θα αλωθεί πλέον όχι το σώμα αλλά και το πνεύμα και η ψυχή τους. Να βλέπουν τι πρέπει να κάνουν αυτοί για τον εαυτό τους και τους άλλους και όχι τι δεν έκαναν οι άλλοι γι’ αυτούς. Να αρνούνται την απαξίωση τής έννοιας τής ηθικής και τής ελευθερίας.

Η ΕΧΘΡΑ ΜΕΤΑΞΥ ΔΥΟ ΛΑΩΝ ΔΕΝ ΩΦΕΛΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΟΝ ΕΝΑ ΕΚ ΤΩΝ ΔΥΟ ΑΛΛΑ ΤΡΙΤΟΥΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΟΥΣ ΥΠΟΚΙΝΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΧΘΡΑΣ».

Η επετειακή ομιλία του κ. Καθηγητή βρίσκεται
http://www.lsparnas.gr/uploadFiles/Dellasoudas_Omilia_restricted_v2.pdf

 

~~~~~~~~~~~

ΣΠΑΡΑΓΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ – ΣΠΑΡΑΓΜΟΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΑΛΛΗΛΕΣ ΑΛΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ


Αρθρο του Νεοκλή Σαρρή

Δημοσιεύτηκε στην ειδική έκδοση της εφημερίδας «Δημοκρατία»για την Kων/πολη στις 29/5/2011 και αναρτήθηκε απο την olympiada 20/9/2011

Αρχές του Μάη του 1980. Μια πρόσκληση στην Ελληνική Φιλοσοφική Εταιρείας από το αντίστοιχο σωματείο της Τουρκίας με έφερε στην Κωνσταντινούπολη. Στην ελληνική αντιπροσωπεία εκτός από μένα ήταν η γνωστή καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Κική Παπούλια και αδελφή του Γιώργου Παπούλια που την εποχή εκείνη υπηρετούσε πρέσβης μας Ελλάδος στην Άγκυρα ( και ο οποίος αργότερα χρημάτισε, για ένα διάστημα και υπουργός των εξωτερικών) . Επρόκειτο για ένα συνέδριο που είχε οργανωθεί στην τουρκική πρωτεύουσα και του οποίου η θεματολογία εκτεινόταν στη φιλοσοφία των Βαλκανικών λαών. Την εποχή εκείνη οι ουρανοί μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είχαν κλείσει και δεν υπήρχε αεροπορική σύνδεση μεταξύ των δύο χωρών, εκτός από μια πρωινή πτήση της Lüfthansa από τη Θεσσαλονίκη στην Κωνσταντινούπολη, η οποία παρέκαμπτε τους αιθέρες του επίμαχου Αιγαίου. Καθώς όμως συνεχιζόταν η απεργία των τουρκικών αεροπορικών γραμμών, θα έπρεπε από την Πόλη να ταξιδέψουμε σιδηροδρομικώς νύχτα για νάμαστε το πρωί στον προορισμό μας. Όπως αντιλαμβάνεστε αυτό συνεπαγόταν μια μικρή ταλαιπωρία την οποία η παρέμβαση του κ. πρέσβη είχε εξαφανίσει. Με τη φροντίδα του, ο γενικός πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη που τότε ήταν ο Φίλων Φίλων είχε αποστείλει το υπηρεσιακό του αυτοκίνητο με εντολή να μας οδηγήσει κατευθείαν από το αεροδρόμιο του Αγίου Στεφάνου (εκτουρκισθέντος προ πολλού σε Γεσίλκιοϊ ) στην προξενική κατοικία που βρισκόταν στο ‘Σιφάγιουρντού’, στα υψώματα του Βοσπόρου.

Αισθανθήκαμε λίγο παράξενα γιατί το φιλόξενο προξενικό ζευγάρι απουσίαζε-ήλθε κάπως αργότερα- και βρεθήκαμε μόνοι σε ένα καθιστικό, θυμάμαι, που άνοιγε σένα τεράστιο μπαλκόνι από το οποίο από το ένα άκρο στο άλλο ξετυλιγότανε θαυμαστό πολύπτυχο της έκπαγλης Κωνσταντινούπολης, από την κυρίως Πόλη (την ‘παλαιά’ όπως αποκαλούνταν ακόμη και στην εποχή μου), δεξιά του Κερατίου Κόλπου, όπου βρίσκεται η Αγία Σοφία και απέναντί του το Τζαμί του σουλτάνου Αχμέντ,, ο Ιππόδρομος, το οικοδομικό σύμπλεγμα των ανακτόρων του Τοπ-Καπού όπως καταλήγει στο ακρωτήρι, τη πούντα του Σαράϊ – Μπουρνού. Απέναντι ακριβώς η Χαλκηδόνα (το τούρκικο Καντίκιοϊ), το Χαϊντάρπασα με τον επιβλητικό σιδηροδρομικό σταθμό απ’όπου θα παίρναμε το βραδάκι το τραίνο που θα μας πήγαινε στην Άγκυρα. Απέναντι δεξιά χανότανε οι γραμμές του Μαρμαρά προς αυτά που αποκαλούσαμε ‘αντικρυνά’ (στα Πριγκηπονήσια) και συγκεκριμένα το Μάλτεπε, η Χαρταλιμήν, το Παντείχι….Και δεξιά το Σκούταρι, το Μπεϊλέρμπεϊ με το παραθαλάσσιο ανάκτορό του, το γενέθλιό μου Τσεγκέλκοϊ το Χρυσοκέραμο των Βυζαντινών χρόνων, το Κανδυλί,. Διέκρινε κανείς απέναντι μέχρι την Κάλντζα και το Βανίκοϊ. Αυτά όλα στην απέναντι , την Ασιατική ακτή του Βοσπόρου, του Κατάστενου κατά την παλαιά αλλά φεύ ξεχασμένη πολίτικη τοπολαλιά που μας τη θύμιζε ο Ψυχάρης στο ‘Ταξίδι’ του.. Απ’ εδώ που βρισκόμασταν εμείς , στο Ευρωπαϊκό, πάει να πει τμήμα, δεξιά αχνοφαιόταν τυλιγμένος σα σε πλουμιστό μαγνάδι ο Κεράτιος κόλπος και η μια από τις δυό τότε γέφυρές του, ο Γαλατάς με τον πύργο του και στα υψώματά του το Πέραν, το Σταυροδρόμι αλλοτινών εποχών, όταν η Πόλη είχε διακριτή ‘ευρωπαϊκή’ συνοικία. Στο βάθος, πάνω από τον Κεράτιο στον έναν από τους επτά λόφους της Πόλης, ο πύργος του Μπεγιαζίτ (όπου ήταν κάποτε το Σερασκεράτο, δηλαδή το υπουργείο των στρατιωτικών) και τώρα στεγάζεται το κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Εισταμπούλ και πίσω του βρίσκεται το τέμενος Σουλεϋμανιγιέ (που ανήγειρε ο σουλτάνος Σουλεϋμάν ο μεγαλόπρεπος ή νομοθέτης. Κάπως πιο δεξιά του τζαμιού, περνώντας το υδραγωγείο του Αδριανού, στο βάθος η συνοικία του Φατίχ (Προθητή), το Τσαρσαμπά και η Δράμα, και στους πρόποδες εκτείνεται το Φανάρι η ‘συνοικία των ευγενών’ (όπως την αποκαλούσε ο συνονόματος παππούς μου- μια και είχε γεννηθεί εκεί) με τον Πάνσεπτο Πατριαρχικό ναό του Αγίου Γεωργίου και το κτηριακό συγκρότημα του Πατριαρχείου –των πατριαρχείων όπως το λέγαμε, όχι πληθυντικός ανάλογος ‘των ανακτόρων’, αλλά γιατί στα χρόνια της επί του Γένους μας οσμανικής κυριαρχίας, το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης ουσιαστικά είχε ‘απορροφήσει’ τα υπόλοιπα πρεσβυγενή Πατριαρχεία, δηλαδή της Αλεξανδρείας, της Αντιόχειας και των Ιεροσολύμων και οι πατριάρχες τους συνήθως περνούσαν τον καιρό τους στο Φανάρι, από όπου –για να έλθουμε στην περιγραφή μας- με λίγη καλή διάθεση από εκεί που ήμασταν, διέκρινες ή νόμιζες πως διέκρινες στα υψώματά του σαν αετοφωλιά τη Μεγάλη του Γένους Σχολή (από την οποία αποφοίτησα) με το τρούλο της που κάποτε λειτουργούσε ως αστεροσκοπείο). Από το μπαλκόνι που βρισκόμασταν, πιο σιμά, και στην ευρωπαϊκή ακτή του Βοσπόρου έβλεπες τα ανάκτορα του Ντολμάμπαχτσέ, και αριστερότερά τους τα ερείπια των ανακτόρων του Τσιραγάν (που τώρα είναι ένα περίλαμπρο ξενοδοχείο πολυτελείας) και λίγο πιο ψηλότερα, τα ανάκτορα του Γιλντίζ. Ακόμα το πέρα εκτεινόταν από το Φουντουκλή και το Καμπάτας, το Διπλοκιόνιο (Μπεσίκτας), το Μεσοχώρι (Ορτάκιοϊ) και το Μέγα Ρεύμα ή Αρναούτ-κιοϊ (στο οποίο κάποτε ‘επιχωρίααν’, δηλαδή είχαν τα εξοχικά μέγαρά τους οι Φαναριώτες ηγεμόνες), και κατά σειρά η Στένη, το Νιχώρι, το Μπεμπέκι (όπου και η περιλάλητη Ροβέρτιος Σχολή, το σημερινό Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου), τα Θεραπειά, το Μπουγιούκντερε (ή Βαρυρρύακα των καθαρευουσιάνων) με τις εξοχικές κατοικίες των ξένων πρεσβευτών, το Βαφεοχώρι (Μπογιατζή-κιοϊ), για να προχωρήσει το μάτι κατά το Σαρίγερ και τα ‘καβάκια’, δηλαδή την είσοδο το Βόσπορο από τον Εύξεινο πόντο. Ένα μεγάλο τμήμα όλου αυτού του πανοράματος το έβλεπα να εκτείνεται μπροστά μου, ενώ ένα άλλο τμήμα το θεωρούσα με τα μάτια της ψυχής μου. Αναδυόταν από το μύχιο εαυτό μου, ενστάλαγμα συνείδησης και μνήμης περίτεχνο και μεγαλειώδες τέχνημα. Μέρα ηλιόλουστη, το βοσπορινό αεράκι μετέφερε θεσπέσιες και τόσο γνώριμες σε μένα οσμές, ενώ έφθαναν στ’ αυτά μου σπαράγματα από ήχους από την πολύβουη κοσμόπολη ανάμιχτους με ανατολίτικες μουσικές και το νωθρό εζάνι του μουεζίνη από κάποιο μιναρέ στο κάλεσμά του προς τους πιστούς για τη μεσημεριανή προσευχή…..

Τα μάτια μου πλημμύρισαν… Ασυγκράτητος ο λυγμός μου, όσος ο πόνος μου βαθύς και ασίγαστος. Σε παραμυθία πρόστρεξαν οι καλές μου συνάδελφοι, η Κική Παπούλια με τη Μυρτώ Δραγώνα (καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, και τρεις μας πλέον ομότιμοι …). Αλλά ο πόνος ήταν αξεπέραστος. Είναι απαίσια και η σκέψη ακόμη να είσαι τουρίστας στο δικό σου τόπο τον οποίο αποχωρίστηκες δίχως τη θέλησή σου.

Κατά τη μετάβασή μας από το αεροδρόμιο στην προξενική κατοικία, περάσαμε από την παραλιακή λεωφόρο η οποία την εποχή εκείνη ήταν σχετικά πρόσφατη η διανοιξή της με την πρόσχωση όλης της παραλίας στην ακτή της Προποντίδας επί της θρακικής γης. Η πρόσχωση αυτή αλλοίωσε όπως ήταν επόμενο το παραθαλάσσιο τοπίο από τον Άγιο Στέφανο μέχρι το Σιρκετζή (όπου υπάρχει ο έτερος σιδηροδρομικός σταθμός στον οποίο καταλήγει το δίκτυο από το ευρωπαϊκό τμήμα, όπου κατέληγε το γνωστό Orient Express). Έτσι το ιστορικό Μακροχώρι (ή πάλαι ποτέ Μακρί-κοϊ και νυν Μπακίρκοϊ με 4 εκατομμύρια πληθυσμό !!!!!!!!!), το ‘χωριό’ που λειτούργησε κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα κάπως ανάλογα προς τα Βόρεια προάστια της Αθήνας μαζί με τη Χαλκηδόνα στην ασιατική, όπως επεξήγησα πλευρά, ως περιοχές που είχε τις κατοικίες τους ένα σημαντικό τμήμα της ανεχόμενης Αστικής τάξης και όπου επί της σημερινής λεωφόρου Εισταμπούλ βρισκόταν το πατρογονικό σπίτι του προπάππου μου). Μετά το Μακροχώρι, το Επταπύργιο (Γεντή Κουλέ) και πιο πέρα το Βαλουκλή (όπου και τα Ελληνικά Νοσοκομεία – το Ψυχιατρείο και το Γροκομείο), τα Ψωμμαθειά ή ορθότερα τα Ψαμμαθειά, η Βλάγκα, το Κοντοσκάλι (Κούμκαπου-Γενίκαπου). Στην παράκτια περιοχή που ανέφερα, ιδιαίτερα στο τελευταίο τμήμα ουσιαστικά βρισκόταν υπολείμματα από ψαροχώρια και θαλάσσιες ταβέρνες (που τις συναντά ανανεωμένες βέβαια κανείς και σήμερα). Όταν ακόμη η ακτή δεν είχε υποστεί τις προσχώσεις για να γίνει η πλατιά λεωφόρος που οδηγεί στο αεροδρόμιο, είχε δηλαδή χαλίκια και άμμο, τις μέρες (και κυρίως τις νύχτες) με τρικυμία συνέβαινε κάτι το συνταρακτικό πολυσήμαντο για την αρχαιολογία και ειδικά για τα μολυβρόβουλα, δηλαδή τα ‘σφραγίσματα’ των επιστολών κατά τη Βυζαντινή περίοδο. Κάθε σπίτι την εποχή εκείνη, συνήθως στην είσοδό του, είχε ένα ερμάριο στο οποίο φύλασσε την αλληλογραφία. Οι επιστολές και τα έγγραφα σφραγιζόταν από το αποστολέα με σφραγίδα και λειωμένο μολύβι (εξ΄ου και μολυβδόβουλο, ενώ χρυσόβουλο ήταν έγγραφο του αυτοκράτορα που έφερε ‘χρυσή σφραγίδα’). Με το χρόνο και τις κατεδαφίσεις των σπιτιών, τα υπολείμματα του ερμαρίου που φυλάσσονταν η αλληλογραφία παρέμεναν στη γη. Βέβαια το κυρίως σώμα του εγγράφου, από χαρτί ή πάπυρο, διαλυόταν, παρέμενε όμως σώο το σφράγισμα. Με την εκ νέου ανοικοδόμηση, τα μπάζα και τα χώματα για τη διάνοιξη των θεμελίων μεταφερόταν σε μαούνες οι οποίες άδειαζαν το περιεχόμενό τους στ’ ανοιχτά της θαλάσσιας περιοχής στην οποία αναφέρομαι. Με την τρικυμία λοιπόν και το συνακόλουθο αναβρασμό τα μολυβένια σφραγίσματα καθάριζαν και ελαφριά όπως ήταν επέπλεαν. Στη συνέχεια το κύμα τα έφερνε στην ακρογιαλιά και τα εναπόθετε στα χαλίκια της. Τότε ήταν πως οι ‘αραϊτζήδες’ ξημερώματα ερευνούσαν προσεκτικά τη ακρογιαλιά και τα περισυνέλλεγαν. Κύριος πελάτης του ήταν ο αρχαιοπώλης Ζάχος ο οποίος εγκαταλείποντας την Κωνσταντινούπολη εγκαταστάθηκε στην Βασιλεία της Ελβετίας και εξέδωσε ένα μοναδικό και ογκώδες έργο με τα μολυβδόβουλα . Να σημειώσουμε πως ‘αραϊτζήδες’ δηλαδή ‘αναζητητές’ ήταν ένα από τα επαγγέλματα που έχουν εξαλειφθεί. Επειδή ο κύριος όγκος των σπιτιών στην παλαιά Κωνταντινούπολη ήταν ξύλινα και τα σοκάκια στενά, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες ξεσπούσαν οι γνωστές ‘φωτιές’. Πυρκαγιές που έκαιγαν επί μέρες και εξάλειφαν από το χάρτη ολόκληρες συνοικίες. Την κατάσβεση των πυρκαγιών είχαν αναλάβει οι ‘τουλούμπαζήδες’ (τουλούμπα=αντλία). Κάθε ενορία είχε δική της τουλούμπα και νέους που ασκούντο στον αγώνα δρόμου για τη μεταφορά της αντλίας, ήταν σα να λέμε το άθλημα της εποχής. Μετά τις πυρκαγιές οι ειδικοί ‘αραϊζτήδες’ έψαχναν στα αποκαϊδια να βρουν τιμαλφή ή άλλα σχετικά…..Αυτά και άλλα σχετικά έλεγα στους συνταξιδιώτες μου, περνώντας από την παραλιακή λεωφόρο, όπου με τις προσχώσεις τα παραθαλάσσια βυζαντινά τείχη φαντάζουν πλέον χερσαία.. Η συνάδελφος Παπούλια, με διέκοψε ακριβώς κατά τη διέλευσή μας από ένα κομμάτι από το τείχος (αποκαταστημένο με χολυγουντιανή αισθητική).

Και όμως εμείς είχαμε την Πόλη πάνω από μια χιλιετία… Οι σημερινοί κύριοί της ούτε τα μισά χρόνια δεν έχουν καλύψει….
Δεν είχαν άμεση σχέση οι λόγοι της με τα δικά μου λεγόμενα… Ωστόσο έδεναν όλα μαζί γιατί ανάβλυζαν από κοινή συνειδησιακή κατάσταση….Τον κοινό πόνο από κοινό τραύμα…
Καλοπροαίρετοι με συγκατάβαση και σεβασμό για τον πάσχοντα ψυχισμό του πλησίον, αλλά κυρίως κακοπροαίρετοι –και αυτοί είναι που πληθαίνουν στην ‘εκσυγχρονισιτική’ τους φθονερή λύσσα- θα πουν με το φθόνο και τη χαιρεκακία που τους χαρακτηρίζει ότι το τραύμα σημαίνεται από το ιστορικό γεγονός της Άλωσης της Πόλης. Και κάθετί που έχει σχέση με την ιστορική μνήμη του γένους μας είναι μαύρη αντίδραση και στείρος ‘εθνικισμός’. Στο σκοτισμένο τους μυαλό το μικρόνοο, και στη στενόκαρδη μικροψυχία τους και την πολυπολιτισμική μωρία τους, τυφλωμένοι από το πάθος και τη βλακεία τους (να μη πω τίποτε άλλο), τι μπορεί να σημαίνει η Κωνσταντινούπολη για κάθε Ρωμηό, συνειδητό και ασυνείδητο Έλληνα. είναι τόσο αγράμματοι ιστορικά και συναισθηματικά βαθειά νυχτωμένοι που ούτε μπορούν να τη συλλαβίσουν. . Στην πραγματικότητα είναι μια προσπάθεια για εθνική λοβοτομή, για πολιτικό και πολιτιστικό αυτοχειριασμό ταυτόχρονα. Λησμονείται σήμερα σκόπιμα ότι η Μητρόπολη του γένους μας ήταν από τα βάθη της Ιστορίας η Κωνσταντινούπολη. Και όπως παρατηρεί η Ελένη Αρβελέρ, οι Έλληνες είμαστε το μόνο βαλκάνιο έθνος που έγινε ανεξάρτητο κράτος δίχως την πρωτεύουσά του. Ο Γ. Θεοτοκάς βάζει έναν ήρωα του κυριότερου από τα έργα του, την ‘ Αργώ’, τον Σκινά, να ρωτά τον Χριστίδη, ένα τυπικό εκπρόσωπο της δημοσιοϋπαλληλίας του Ελληνικού κράτους, «Πήγες ποτέ σου στην Πόλη;» και συνεχίζει «όχι δεν πήγες, δεν ξέρεις, δεν μπορείς να καταλάβεις. Όποιος έζησε στην Πόλη και ανάσανε τον αέρα της βαθιά, χορταστικά , τον αέρα της Αυτοκρατορίας δεν θα ξεχάσει αυτό το μεγαλείο, αυτό το ρίγος του μεγαλείου».

Αλλά πάλι η Άλωση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται σε αριθμό ενικό, αλλά πληθυντικά. Η Άλωση της Πόλης είναι ένα γεγονός επαναλαμβανόμενο στον ιστορικό χρόνο. Δεν έχουμε μια Άλωση, αλλά πολλές Αλώσεις από τις οποίες εκείνη του 1204 και του 1453 είναι οι πιο γνωστές. Υπάρχουν και εκείνες του Απρίλη του 1821, του Φθινόπωρου του 1922, του 1943 με εκείνο τον τρομαχτικό ‘Φόρο Περιουσίας’ (το Βαρλίκι), το 1955 με το ανθελληνικό πογκρόμ, το καλοκαίρι του 1964 με τις ομαδικές απελάσεις, το 1974… Η δική μου γενιά έζησε τουλάχιστον τρεις από αυτές

Μετά την επιστροφή μας από την Άγκυρα, άφησα τους συναδέλφους να αναχωρήσουν και είπα να μείνω δύο-τρεις μέρες, αφιερώνοντάς τες σε ένα προσκύνημα σε δρόμους και σε πλατείες, σε σοκάκια λερά και ανήλια, σε κτήρια οικεία και ζεστά ακόμη και μέσα στον παγετό της εγκατάλειψής τους. Η Μεγάλη οδός του Πέραν (η λεωφόρος Ανεξαρτησίας της σήμεον, το Ιστικλάλ Τσαντεσί), κάποτε είχε κατά συντριπτική πλειοψηφία εμπορικά καταστήματα εφάμιλλα ή/ και ανώτερα των ευρωπαϊκών, με ιδιοκτήτες μη μουσουλμάνους/μη Τούρκους όπου οι Έλληνες υπερτερούσαν αριθμητικά. Εκεί, πιο κάτω από τη στοά (το ΄πασά΄) Χατζόπουλου) ήταν το κατάστημα του παππού μου του Νεοκλή, μέχρι το 1910, με είδη πολυτελείας και νεωτερισμού για άνδρες, κοντά στο υποδηματοποιείο του Βασίλη Πατσικάκη (παππού βέβαια, και όχι του συνονόματού του εγγονού, που είναι παιδικός μου φίλος και τώρα επί τιμή πρέσβης).

Το Σταυροδρόμι άλλωστε βρίσκεται στο τέλος της Μεγάλης οδού του Πέραν (ξεκινώντας από το Ταξίμ, δηλαδή προς το Τουνέλ όπου διαστραυρώνονται οι τέσσερεις δρόμοι (Ντόρτ γιόλ), ένα από τα οποία ήταν το Ασμαλίμετζιτ, ανέκαθεν δρόμος για τους εργένηδες, όπου και κατά από τα μέσα του 19ου αιώνα υπήρχαν και τα διαμερίσματα για ‘εργένηδες’ (τα μπεκιάρ ονταλαρί).

Ο προπάππος μου Αλέξανδρος Σαρρής, πηλιωρίτης (από τη Μακυνίτσα) έμπορος σιτηρών ενοικίαζε ένα τέτοιο δωμάτιο γιατί έπεφτε πολύ μακριά να πάει σπίτι οπου ήταν η οικογένειά του ( στο Φανάρι αρχικά και μετά στο Μακροχώρι), για να διανυκτερεύει εκεί όταν έπεφτε πολύ δουλειά Το περίεργο είναι ότι το ίδιο δωμάτιο ενοικίασε στη συνέχεια ο παππούς μου Νεοκλής (μέχρις ότου τέλεσε τους γάμους του με τη γιαγιά μου Ζωή Τσιτσοπούλου από το Καρπενήσι) και έμειναν σε μεγάλο διαμέρισμα σε πολυκατοικία στον ‘ Ίσιο Δρόμο (άλλη ονομασία της Μ.Οδού). Ιστορούσαν λοιπόν ότι σε ένα από τα διπλανά δωμάτια είχε πεθάνει ο ένοικός του που ήταν ανταποκριτής των λονδρέζικων Times. Αυτό συνέβη γύρω στο 1880. Όταν ήλθαν από την αγγλική πρεσβεία να το αποσφραγίσουν διαπίστωσαν με κατάπληξη ότι είχε αρκετά ερμάρια/ ντουλάπες με ράφια όπου ο μακαρίτης είχε τοποθετήσει γυάλινα βάζα με ετικέτες που κάθε μια τους έφερε ημερομηνία. Έμειναν εμβρόντητοι, όταν διαπίστωσαν το περιεχόμενο των βάζων: ήταν τα σκύβαλα, τα περιττώματα γενικά του μακαρίτη, με τα οποία είχε κάνει την πιο πρωτότυπη και αηδιαστική ταυτόχρονα συλλογή.
Το Σταυρδορόμι λοιπόν, που αναπτύχθηκε ως οικισμός μετά το τέλος του 17ου αι. γύρω από τα κτήρια των μόνιμων πρεσβειών των ευρωπαϊκών χωρών και που διατηρούνται μέχρι σήμερα, χωροθετείται κοντά στο σημερινό ο Τουνέλ (το μικρότερο αλλά και αρχαιότερο Μετρό στον κόσμο, που συνδέει το Γαλατά με το Πέραν ). Εκεί, έφηβος –μαθητής από την 1η Λυκείου, έτρεχα για να παραδώσω την τακτική μου συνεργασία μου στην ημερήσια εφημερίδα ‘Εμπρός’.. Τα γραφεία της εφημερίδας που διεύθυνε ο Αλέκος Παπαδόπουλος (ιδιοκτήτης σήμερα των εκδοτικού οργανισμού ‘Έπτάλοφος΄ στην Αθήνα), έξι χρόνια μεγαλύτερός μου. Ο Αλέκος ήταν ο άνθρωπος που με εισήγαγε στη δημοσιογραφία. Τα γραφεία του ‘Εμπρός’ βρισκόταν στη λεωφόρο Γκαλίπντεντέ ή πιο απλά στα ΄Σκαλάκια’. Πηγαίνοντας στην εφημερίδα δεν παρέλειπα να κάνω μια στάση στο παλαιοβιβλιοπωλείο του Γιώργου Πατριαρχέα, του έξοχου αυτού ποιητή που λειτουργούσε ως στέκι των διανοουμένων μας, και που βρισκόταν δίπλα από τον ιστορικό τεκέ των Μεβλεβίδων δερβισάδων (των στροβιλοζόμενων). Ο Πατριαρχέας υπήρξε από τους πρώτους Έλληνες υπηκόους που απελάθηκε το Νοέμβρη του 1957 και ύστερα από κάποια χρόνια άνοιξε στην Αθήνα και στην αρχή της Σόλωνος ένα παρόμοιο κατάστημα. Μαζί του είχε απελαθεί ο φίλος του πατέρα μου δημοσιογράφος, μέχρι το 1922 της ιστορικής ‘Πρόοδο’ του Κ. Σπανούδη (σύζυγου της μουσικολόγου Σοφίας Σπανούδη και πατέρα της Αθηνάς ή Νινίτσας Σπανούδη, συγγενών μας εντάχτηκαν από την πρώτη στιγμή της μετοικεσίας τους στον πνευματικό, πολιτικό και δημοσιογραφικό κόσμο της Αθήνας). Ο Παπαδόπουλος καταγόμενος από την Ανατολική Ρωμυλία (μαζί με το Γιαννιό, κωνσταντινουπολίτη γραμματέα του Ι.Ψυχάρη στο Παρίσι) ήταν δυο από τους πρώτους σοσιαλιστές (μαρξιστικής έμπνευσης, όπως ο πόντιος Σκληρός στην Αλεξάνδρεια και ο .Γλυνός στη Σμύρνη, το Σεραφείμ Μάξιμο στην Πόλη, αλλά και το θείο του πατέρα μου Ντόντο Παπαδημητρίου που εξέδιδε στην Πόλη το ‘Νέο Πνεύμα’ σύζυγο της συμφοιτήτριας της Σοφίας Μινεϊκο, και μαθήτριας του Γιούγκ, της παιδαγωγού Μυρσίνης Κλεάνθους Παπδημηρίου και χορηγό του Α.Δελμούζου). Η γυναίκα του Γιαννιού, η Αθηνά Γαϊτάνου ήταν άνθρωπος από τους πιο οικείους της οικογένειάς μας συγγραφέας μιας σημαντικής μελέτης για το ‘Πνευματικό Μακροχώρι’. Ο Παπαδόπουλος ο οποίος υπήρξε, όπως μου έλεγε ο πατέρας μου ανταποκριτής και του ‘Ριζοσπάστη’, υπήρξε όπως και οι άλλοι τυπικός εκπρόσωπος της ‘πατριωτικής αριστεράς’ που ήλθε σε ρήξη με η Φεντερεσγιόν του Μπεναρόγια της Θεσσαλονίκης ιδιαίτερα μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση που τους κατηγορούσαν ότι εργαζόταν για έναν ‘ιουδαϊκό σοσιαλισμό’.

Ο Παπαδόπουλος που είχε έντονη πατριωτική δραστηριότητα ιδίως κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν δημοσιογράφος στην Απογευματινή, την άλλη ημερήσια εφημερίδα (που διήυθυνε ο Γ. Γιαβερίδης) και την οποία συνεχίζει σήμερα ο συμμαθητής μου στο Ζωγράφειο Μιχάλης Βασιλειάδης με το γιο του, τόσο έντυπη, όσο και με ηλεκτρονική μορφή. Ο Παπαδόπουλος, έγραφε τη θρυλική στήλη ‘Στο Φτερό’, όπου είχε γράψει ένα από τα κολακευτικά σχόλια που είχα δεχτεί δεκάχρονος για την παρουσία μου στη σχολική γιορτή στο Κέντρικό. ‘Μπράβο Νεοκλή’. Το ίδιο μου έλεγε δια ζώσης όταν ήλθα στην Αθήνα το 1962 και αναμίχτηκα αμέσως στο φοιτητικό κίνημα, οπότε είχαν φράξει κάποια μορμολύκεια στην Πόλη, αλλά και στην Ελλάδα!!! ‘Ξέρω τις κοινωνικές σου ανησυχίες και τις καταλαβαίνω’ μου έλεγε. Επειδή γνώριζε τον Δημ. Λαμπράκη, με την απέλασή του –είχε μείνει μόνος, γιατί είχε πεθάνει πριν λίγο χρόνο η γυναίκα του Δόμνα)- τον είχε περιθάλψει το Συγκρότημα της Χρ. Λαδά, όπου προσελήφθηκε ‘τιμής ένεκεν’. Μαζί με τους δύο ήταν και ο νεαρός τότε Γιώργος Τσιτούρης. Και ο δημοσιογράφος Ψάλτης, που αν δεν κάνω λάθος ήταν καθολικός το θρήσκευμα, δηλαδή όχι ‘ρωημός’, παραταύτα οι Τούρκικές αρχές δεν είχαν διαστάσει, λόγω της υπηκοόητάς του να τον απελάσουν και αυτόν.

Απέναντι από το κατάστημα του Πατριαρχέα όπου έκαμα την πρώτη στάση μου βρισκόταν το Βιβλιοπωλείο του Σεργιάδη (απ΄όπου προμηθευόμασταν και τα σχολικά μας βιβλία), δίπλα το παλαιοβιβλιοπωλείο της Νομίδη και πιο κάτω το παλαιοβιβλιοπωλείο του Λ. Μπέρτ. Μια δεύτερη στάση ήταν στο διπλανό κατάστημα των καπέλων, του Γιώργου Ρούσου, έξοχου ηθοποιού και σκηνοθέτη (που αναλώθηκε στο ερασιτεχνικό θέατρο, συμπρωταγωνιστώντας κάποτε με τρανταχτά ονόματα των ελληνικών θιάσων όταν επισκεπτόταν την Πόλη και βέβαια με το να σκηνοθετεί στις σχολικές παραστάσεις των τελειοφοίτων του Ζαπείου Παρθεναγωγείου ή του Ζωγραφείου Λυκείου. Ο Ρούσος μου έδωσε το βάπτισμα της σκηνής, ήδη σαν ήμουνα 6 ετών. Ήταν μια κωμωμδία του Τσακόπουλου, ‘Ξανθές Μελαχροινές’ που ανεβάσαμε στην αίθουσα του Αθλητικού Συλλόγου Πέραν. Σον Ρούσο που απέλασαν οι Τουρκικές αρχές το καλοκαίρι του 1964 οφείλω επίσης ότι γνώρισα τον κορυφαίο σκηνοθέτη Τάκη Μουζείδη που με προσέλαβε το 1960 στο θίασο του Μάνου Κατράκη, παίζοντας δόπλα σε πολύ γνωστούς ηθοποιούς όπως τους Ειρήνη Παπά, Ζ. Τσάπελη, Μ. Χρονοπούλου, Ν. Βασταρδή και την Κατερίνα Χέλμη με την οποία μέχρι σήμερα διατηρούμε τις καλλίτερες φιλικές σχέσεις.
Δεν ήταν όμως μόνο η Μεγάλη οδός του Πέραν που ήθελα να διαβώ πάνω-κάτω κάποιες φορές, σε ανάμνηση της περαντζάδας των Κυριακών του χειμώνα, όταν απέλυαν οι δικές μας εκκλησίας της Αγίας Τριάδας, των Εισοδίων της Παναγίας, με τις αρμένικες στο Ταξίμ και στο Μπαλούκπαζαρι, και τις καθολικές του ΣαντΑντώνιο και της Σάντα Μαρίας σχεδόν ταυτόχρονα και γέμιζαν τα πεζοδρόμια από κόσμο και (εννοείται ότι όταν νιώσαμε νέοι μας ενδιέφεραν κυρίως οι νέες, ανεξαρτήτως δόγματος και θρησκεύματος). Τα καλοκαίρια ο περίπατος γινόταν στο ΄ντεμπρκαντέρ’ (την αποβάθρα) ή το κέ ( προκυμαία) στα Πριγκηπονήσια ή στον παράλιο δρόμο της ευρωπαϊκής ακτής του Βοσπόρου όπου βρισκόταν εκτός από τα γιαλιά (τα παραθαλάσσια μέγαρα που κάποια διέθεταν και ‘καγικαχανάδες’ δηλαδή ιδιόκτητους υπόγειους χώρους για τις μακριές βάρκες, τα καϊκια με τα οποία κυκλοφορούσαν στο Βόσπορο).

Ακόμη πόσο ήθελα να περάσω από το Ζωγράφειο Λύκειο (όπου φοίτησα πέντε χρόνια με γυμνασιάρχη τον πρόωρα χαμένο Βασίλη Μούτσογλου) και από το Κεντρικό Παρθεναγωγείο (του οποίου αποφοίτησα το Δημοτικό, τότε με γυμνασιάρχη τον φίλο του πατέρα μου Θωμά Νάτσινα). Στη συνέχεια ήταν δυνατό να μη περάσω από την Πλατεία Ταξίμ στο Τσιχανγκίρ, τη συνοικία με τους περισσότερους, στην εποχή μου, Έλληνες. Περιοχές του Σταυροδρομίου, του Πέραν (από την παλαιά Πόλη) όπου έμεναν οι δικοί μου από το δεύτερο μισό του 19ου αι και να δω στη λεωφόρο Σιράσελβιλέρ αρ. 184, όπου ήταν τα διαμερίσματα Emniyet, το ‘παρταμέντο μας’, δηλαδή το σπίτι μας και η γειτονιά μας.
Θα έμενε όμως το Πατριαρχείο έξω από αυτή την επιθεώρηση του χώρου της μνήμης και της συνείδησης σε διάσταση πραγματική; Πως ήταν δυνατό να μην περάσω, όπως χρόνια, αρχικά ως τελειοδίδακτος στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και στη συνέχεια υπότροφος του Πατριαρχείου στη Νομική Σχολή, απασχολούμενος στο ‘ Τουρκικό Γραφείο’ μια υπηρεσία νομική και τύπου ταυτόχρονα με μεταφραστή του τουρκιού Τύπου τον Στυλιανό Κεχαγιόπουλο, τον Στέλιο τον Στυλ (και αυτόν ερασιτέχνη ηθοποιό, τον πρωτοείχα δει ως ‘κοντάρι’ όταν ήμουν εννέα χρονών στο θέατρο ‘Σες’ δίπλα στον Αιμίλιο Βεάκη που έπαιζε τους Άθλίους’ του Βίκτωρα Ουγκώ, με το Νίκο Παρασκευά στο ρόλο του επίσκοπου Μυριήλ και τον νεαρρό τότε Αλέκο Αλεξανδράκη εισαγγελέα ή δικαστή. Σε μια μοσοάδεια αίθουσα είχα πράγματικά θαυμάσει το Βεάκη –όπως δύο χρόνια αργότερα στο Λαλέ τη Μελίνα Μερκούρη και το Δ. Μυράτ στην Άννα των Χιλίων Ημερών στο θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη (με το Μίμη Φωτόπουλο και τον Ν΄τινο Ηλιόπουλο να υποδύονται, αν δεν πέφτω έξω, δύο νεκτοθάφτες. Μετά το Στέλιο είχαμε στο γραφείο μας που ήταν γωνιακό,δεξιά αμέσως μετά την είσοδο στο ‘Ευγενείδειο’ λεγόμενο κτήριο –την εποχή εκείνη οι Τουρκικές αρχές δεν έδινανάδεια να ανοικοδομηθεί το πατριαρχικό μέγαρο που είχε καεί το 1941, και το Πατριαρχείο περιοριζόταν σ’ αυτό το κτήριο που βλέπει δεξιά του ο εισερχόμενος σήμερα από την κυρία είσοδο, έχοντας μπροστά του την ‘ κλειστή Πύλη’, εκεί που τον Απρίλη του 1821 απαγχονίστηκε ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’, ως υπόλογος για την επανάσταση κατέναντι του Οσμανικού κράτους. Στον δεύτερο όροφο ήταν το Πρώτο πατριαρχικό γραφείο –όπου υπηρετούσε ο Χαρισιάδης, ενώ ο καθηγητής (της Θεολογικής σχολής) Φωτιάδης ήταν εκείνος που έγραφε σε θεσπέσια ελληνικά τα πατριαρχικά επίσημα γράμματα και άλλα σχετικά έγγραφα. Εκεί ήταν και η γραμματεία της Ι. Συνόδου, και το μικρό Συνοδικό. Αρχιγραμματέας ήταν ο αρχιμανδρίτης Συμεών Αμαρίλιος – ο εξ’ Εβραίων!- (μετέπειτα μητροπολίτης Ειρηνουπόλεως και στη συνέχεια Πριγκηποννήσων που είχαμε για ένα διάστημα καθηγητή θρησκευτικών στη Μ. Σχολή υπογραμματέα τον Γαβριήλ Πρεμετίδη μετέπειτα μητροπολίτη Κολωνίας (όλοι μακαρίτες πλέον με τελευταίο τον τελευταίο από τους παραπάνω.

Στο ίδιο ισόγειο, εκτός από το δικό μας γραφείο στο βάθος βροσκόταν τα γραφεία του πρωτοσυγγέλου, που ήταν ο Αιμιλιανός Ζαχαρόπουλος, μετέπειτα τιτουλάριος Μητροπολίτης Σελευκείας που απέλασαν οι αρχές το 1965 και έγινε πρώτος μητροπολίτης Βελγίου και κατόπιν Κώου. Δίπλα του το γραφείο του αείδημου Αρχιδιακόνου Αγαπίου Ιωαννίδη μετέπειτα μητροπολίτη Σωζοπόλως και για ένα διάστημα Πριγκηπονήσων, δίπλα το γραφείο των διακόνων ‘σειράς’ που τότε ήταν δευτερεύων ένας από τους καλλίτερους γνώστες της ελληνικής γλώσσας, λόγιας, αλλά και δημοτικής, δόκιμος συγγραφέας ιστορικός και λογοτέχνης, ο Ευάγγελος Γαλάνης, μητροπολίτης σήμερα Πέργης και ο τριτεύων Καλλίνικος Αλεξανδρίδης σήμερα μητροπολίτης Λύστρων. Απέναντι στα γραφεία ήταν η οικονομική υπηρεσία, το ληξιαρχείο όπου υπηρετούσε ο Θεμιστοκλής Χατζιανδρέου που το απόγευμα εργαζόταν ως συντάκτης στην Απογευματινή και ο οποίος αντικατέστησε τον Παπαδόπουλο στη στήλη ‘στο φτερό’ και ο οποίος όταν απελάθηκε από τις τουρκικές αρχές το 1964 εξέδωσε στην Αθήνα την μηνιαία εφημερίδα ‘Ο Πολίτης’ που συνεχίζει το βίο της υπό την διεύθυνση της Πόπης Τσουκάτου, νύφης του συνεκδότη του Χατζηενδρέου.

Στον τρίτο όροφο του Ευγενιδείου ήταν ‘τα πατριαρχικά δώματα’ , δηλαδή ο κυρίως ‘οίκος’ του πατριάρχη με το απέριττο υπνοδωμάτιό του και το γραφείο του με το διπλανό μικρό γραφείο, το παρεκκλήσιο του Αγίου Ανδρέου και μια αίθουσα υποδοχής. Ευτύχισα στη ζωή μου να πατριαρχεύει ένας από τους μεγαλύτερους πατριάρχες στην εκκλησιαστική Ιστορία, τουλάχιστον των τελευταίων αιώνων, ο Αθηναγόρας ο Α΄, (κατά κόσμο Αριστοκλής Σπύρου γεννημένος στο Βασιλικό Ιωαννίνων), ο από Αμερικής. Και ευτύχισα να το γνωρίσω και να τύχω της προσοχής του. Εκείνος με επέλεξε αρχικά διαβάζοντας τα κείμενα μου στον τύπο– και ο πρώτος που του συνηγόρησε για μένα ήταν ο Ευάγγελος Γαλάνης (κάτι που ούτε ο ίδιος μέχρι σήμερα μου το έχει πει, δηλαδή έγινε ερήμην μου). Γι’ αυτό και του είμαι ευγνώμων. Η μοίρα το έφερε έτσι και με την υποτροφία που έλαβα ειδικά για τη νομική σχολή (ενώ προσανατολιζόμουνα για Οικονομικό Τμήμα της Ροβερτίου), και η ανήσυχη φύση μου με οδήγησαν να αναμιχτώ –ο πρώτος και ο μόνος Έλληνας φοιτητής- στο φοιτητικό κίνημα της Τουρκίας και μάλιστα να ανήκω στη φοιτητική ηγεσία που σε μυστική σύσκεψη αποφάσισε και οργάνωσε την αιματοβαμμένη εξέγερση της 28 Απριλίου 1960. Ακολούθησαν διώξεις και συλλήψεις και φυλακίσεις, αλλά σύντομα εκδηλώθηκε (με αφορμή τις φοιτητικές εκδηλώσεις)το ‘δημοκρατικό’ πραξικόπημα της 27 Μαϊου και κατέλυσε το φαύλο και αντιδημοκρατικό καθεστώς της κυβέρνησης του Μεντερές. Τότε ήταν που με το φωτοστέφανο του ήρωα βρέθηκα τοποθετημένος στην διοικούσα επιτροπή της πανίσχυρης νεολαίας του Ρεπουμπλικανικού Λα;ϊκού Κόμματος (που ίδρυσε ο Κεμάλ Ατατούρκ τον οποίο είχε διαδεχτεί ο Ισμέτ Ινονου που σε ειδική τελετή υπέγραψε μαζί με άλλων την είσοδό μου στο κόμμα! Ήταν τότε ενθουσίασα τον Αθηναγόρα που με ΄προβίασε’ σε ‘πολιτικό του σύμβουλο’. Τι παρασκήνια κρίσιμες καταστάσεις για το Πατριαρχείο αλλά και για την σύγχρονη τουρκική έχω ζήσει, άγνωστες σε κάποια σημαντικά της ιστορία, αλλά και ποιες ανατριχιαστικές στις λεπτομέρειές τους δολοπλοκίες αντιμετώπισα (δυστυχώς από τη δική μας την πλευρά και όχι την τουρκική!!!!), ίσως αποτελέσουν ένα ξέχωρο κεφάλαιο με την αποσφράγιση ενός χώρου μνήμης που έχω απωθήσει στη συνείδσή μου, άσχετο αν στην ίδια ευθεία συνέχισα σε παραλλαγές να τα ζω μέχρι σήμερα εννοείται στην Ελλάδα και εννοείται στο δημόσιό μου βίο.

Όπως έμαθα αργότερα ο Αθηναγόρας έλεγε σε συνεργάτες του (όπως στον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο) γελώντας για μένα ‘αυτό το αυτό παιδί δεν φοβάται τους Τούρκους!’ .
Η διείσδυσή μου στην τουρκική πολιτική, ειδικά η έμμεση και άμεση πληροφόρησή μου, αλλά και η ανάλυση που είχα κάνει των κοινωνικών και πολιτικών δεομένων, με οδήγησαν να γράψω ύστερα από κάποιες συναντήσεις μου με τον πατριάρχη μια εκτενή έκθεση στην οποία προέβλεπα τις οδυνηρές εξελίξεις που μηδένισαν στο βάθος μιας δεκαπεντετίας τη Ρωμηοσύνη της Πόλης. Ίσως να έχω το δυσμενές προνόμιο να ήμουν ο πρώτος που είχα διείδη τα πράγματα έτσι όπως ήταν και μάλιστα σε περίοδο που είχε επέλθει η συμφωνία της Ζυρίχης και είχαν υπογραφεί οι συνθήκες που υποτίθεται έλυαν την ελληνοτουρκική διαφορά. Εκείνο που δεμ γνώριζαν από την ελληνική πλευρά οι περισσότερο και λιγότερο υπεύθυνοι ήταν ότι το Κυπριακό ήταν μια αφορμή και αν όλα πήγαιναν καλά σ αυτό το κεφάλαιο, πάλι οι αιτιάσεις της Τουρκίας κατά της Ελλάδος διαχρονικά θα ήταν οι ίδιες. Εξίσου βέβαιο είναι ότι το τέλος της Ρωμιοσύνης στην Κωνσταντινούπολη ήταν κάτι που δεν μπορούσε να αναχαιτιστεί (και αν ακόμη και οι απελάσεις και διωγμοί του 1964 και 1974 δεν πραγματοποιούνταν με πρόφαση το Κυπριακό, το τέλος ίσως αργούσε καμιά δεκαετία, αλλά η κατάσταση σήμερα θα ήταν η ίδια ή παραπλήσια όπως αυτή είναι. Όταν λοιπόν ζήτησα από τον Αθηναγόρα να μου δώσει την άδεια να συνεχίσω τις σπουδές μου στην Αθήνα λέγοντάς του, «Παναγιώτατε, Σας δίνω το λόγο μου ότι θα επιστρέψω»,, χαμογέλασε πικρά και μου είπε «Ποιος ο λόγος να μου δίνεις το λόγο σου; Ποιος έφυγε και επέστρεψε;» Και έκλεισε με εκείνο το μνημειώδες « Μια μια πέφτουν οι κολώνες, θα πέσει και ο τρούλλος», εννοώντας τη Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία στην κυριολεξία της, το Ρωμαίηκο Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης.

Τον Αθηναγόρα, τον ‘παππού’ όπως τον αποκαλούσαμε όσοι είμαστε κοντά του τον είδα έκτοτε δυο φορές: την πρώτη τον Αύγουστο του 1964 όταν οι απελάσεις των Ελλήνων ήταν στην κορύφωσή τους –μαζί και του πατέρα, άρα και της οικογένειάς μου-, στα πατριαρχικά διαμερίσματα της Θεολογικής Σχολής στη Χάλκη. Τα διαμειφθέντα έχουν σχέση με τις εξελίξεις των ελληνοτουρκικών σχέσεων την εποχή εκείνη και τη πολιτικά πράγματα στην Ελλάδα την εποχή εκείνη. Επειδή πολύ λόγος γίνεται τον τελευταίο καιρό για την ‘αποστασία’ του 1965 και άλλα συναφή που ακολούθησαν, δεν πρέπει να αποψιλώσει κανείς τις τότε πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα από τις εξελίξεις στο Κυπριακό και την κατάσταση στην Κύπρο. Συνεπώς οι σκέψεις του Αθηναγόρα που εξέφραζαν σε σημαντικό βαθμό τις απόψεις της Ουάσιγκτων ή επηρεαζόταν από αυτές, ήταν σημαντικές και μάλιστα προφητικές. Ότι δεν ήταν ενθουσιασμένος βέβαια με την πολιτική του Γεωργίου Παπανδρέου, δεν οφειλόταν σε αναλύσεις που μου έκανε στο Καστρί ο Γέρος της Δημοκρατίας από το 1962 για τον πατριάρχη ανατρέχοντας στις πολιτικές αντιμαχίες του μεσοπολέμου και μάλιστα για το γεγονός ότι είχε διατελέσει μητροπολίτης Κερκύρας. Ίσως κάποτε θα μπορέσω να κατανικήσω κάποιους δισταγμούς και δημοσιοποιήσω το περιεχόμενο των όσων είχαν τότε ειπωθεί από τα χείλη του Αθηναγόρα..

Τη δεύτερη το χειμώνα του 1970-1971 όταν ακολούθησα τον Πέτρο Μολυβιάτη –που υπηρετούσε τότε ως σύμβουλος της πρεσβείας μας στην Άγκυρα- ο οποίος είχε οριστεί πρόεδρος στη μεικτή ελληνοτουρκική επιτροπή για την επαναχάραξη των συνόρων στον Έβρο με βάση το πρωτόκολλο του 1926, που ακολούθησε τη Συνθήκη της Λωζάννης. Υπογράφηκαν τότε τρεις συμφωνίες που κύρωσε η Βουλή των Ελλήνων το 1975. Η τουρκική πλευρά κατά παρέκκλιση των διεθνώς κρατούντων κατά την οποία οι Διεθνείς Συνθήκες συντάσσονται και υπογράφονται σε μια διεθνή γλώσσα και στη συνέχεια κάθε συμβαλλόμενο μέρος το μεταφράζει στη δική του γλώσσα, ζήτησαν να συνταχθούν στην Ελληνική και Τουρκική ταυτοχρόνως με την ίδια ισχύ των δύο κειμένων. Αυτή ήταν άλλωστε και η δική μου αποστολή, δηλαδή η ακριβής διατύπωση των συμφωνηθέντων όπως και η μετάφραση κατά την διαπραγμάτευση. Είχα δεχτεί την πρόταση που μου είχε από υπηρεσιακούς παράγοντες του Υπουργείου των Εξωτερικών, τότε, γιατί μου δινόταν η ευκαιρία να δω και πάλι την Πόλη και κυρίως να φιλήσω το χέρι του Πατριάρχη. Η συνάντηση που έγινε μια Κυριακή πρωί, με άδειο εντελώς όχι μόνο τα πατριαρχικά γραφεία, αλλά και τον Πάνσεπτο πατριαρχικό ναό, όπου μόνος λειτουργούσε ο ιερέας, έγινε κάτω από τραγικές συνθήκες που μένουν εγχάρακτες στη μνήμη μου. Γιατί ήταν άρρωστος πολύ ο Αθηναγόρας και όπως μου είχε πει ο Δημητρός, ο αρχικλητήρας, είχε διώξει και το γιατρό του. Χρέη ‘εφημερίου’ εκτελούσε ο Παύλος Μενεβίσογλου, υπογραμματέας τότε της Ιεράς Συνόδου και φίλος μου που ήταν ο δεύτερος άνθρωπος που υπήρχε στο πατριαρχικό κτήριο, εκτός από τον Πατριάρχη. Έστειλε ένα σημείωμα και άμεσως έγινα δεκτός. Είχε σηκωθεί από το κρεββάτι –που ας σημειωθεί το έστρωνε πάντα μόνος του- και είχε ρίξει στους ώμους το ράσο του. Οσα ειπώθηκαν από τον Αθηναγόρα, τότε και ο διάλογός μας που γινόταν μέσα από τα πυκνά αναφιλητά έχει προσωπικό χαρακτήρα, αλλά και είναι ιστορικά αξιολογίσημος. Εκεί, είδα μια πραγματικά Άγια φυσιογνωμία, στα πρόθυρα ενός μεγάλου ταξιδιού προς την όντως ζωή, δηλαδή τον ένοιωσα στην οριογραμμή της πρόσκαιρης ζωής με την αιώνια. Αλλά στο πρόσωπο και στα μάτια του έβλεπα το Γένος μας και την φριχτή αλήθεια για την κοιτίδα του, τη Μητρόπολή του, τη Μεγάλη Εκκλησία του, το Ρωμαίηκο, το συνώνυμο όλων αυτών, την Κωνσταντινούπολη. Με αποχαιρέτισε λέγοντάς μου, «τις τελευταίες στιγμές θα σ’ έχω ανάγκη, το τέλος έρχεται και η ελπίδα είστε εσείς οι νέοι, είστε εσύ και να το ξέρεις» και με φίλησε στο στόμα –την ύψιστη τιμή και αγάπη συνάμα που μπορεί να δώσει ένας κληρικός και ένας χριστιανός- μεταφέροντάς μου ένα κομμάτι από την ΄για του ψυχή, συμπληρώνοντας στα αγγλικά “I miss you”. Έφυγα την επομένη από την Κωνσταντινούπολη. Ο Αθηναγόρας έφυγε σε λίγους μήνες.

Πέραν του Ευγενιδείου, υπήρχε –και υπάρχει- όμως και μια άλλη πτέρυγα στο Πατριαρχείο όπου περνούσα πολύ χρόνο και που βρίσκεται πίσω ακριβώς από τον Πάνσεπτο Πατριαρχικό Ναό. Είναι το κτήριο στο ισόγειο του οποίου στεγαζότανε το Πατριαρχικό Τυπογραφείο, το σκευοφυλάκειο, και στον πάνω η Πατριαρχική Βιβλιοθήκη. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η πρώτη απόπειρα ίδρυσης τυπογραφείου στο Πατριαρχείο έγινε επί του φωτισμένου πατριάρχη Κυρίλλου του Λουκάρεως, και το οποίο κατέστρεψαν οι τούρκικές δυνάμεις που τον δολοφόνησαν. Νέο τυπογραφείο άργησε κάπως να αποκτήσει το Πατριαρχείο, αλλά και αυτό καταστράφηκε κατά τις αγριότητες και τους βανδαλισμούς που ακολούθησαν την Ελληνική Επανάσταση, κατά Απρίλιο του 1831 και ο προϊστάμενός Γεώργιος Αράπης δολοφονήθηκε από τους εκτελεστές του Γρηγορίου του Ε’. Μετά το 1922, το Πατριαρχικό τυπογραφείο έκλεισε και πατριαρχικά έντυπα τυπωνόταν σε τυπογραφεία ιδιωτών. Ο Αθηαγόρας ήταν εκείνος που ανασύστησε το τυπογραφείο στο οποίο τυπωνόταν η Ορθοδοξία, η επίσημη Θεολογική επιθεώρηση που εκδιδόταν μετά το 1926, στη θέση της περίφημης Εκκλησιατικής Αλήθειας. Η τελευταία είχε αναγκαστεί να διακόψει την έκδοσή της λόγω της επελθούσας πολιτικής μεταβολής που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή και το τυπογραφείο έκλεισε βίαια. Εκτός από την Ορθοδοξία, με πρωτοβουλία του Αθηναγόρα εκδόθηκε η εβδομαδιαία εφημερίδα Απόστολος Ανδρέας με ενδιαφέρουσα ύλη και διαλεχτές συνεργασίες , ως επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του Πατριαρχείου. Στόχος του Πατριάρχη ήταν ο Αποστολος Ανδρέας να έχει ευρύτερη κυκλοφορία και να φθάνει στα χέρια όλων των ορθοδόξων στα πέρατα της Οικουμένης και βεβαίως στις ΗΠΑ και την Αμερική γενικώς. Μου είχε μάλιστα ζητήσει να καταστρώσω ένα σχετικό οργανωτικό σχέδιο δίδοντας μου και τις απαραίτητες οδηγίες.

Ο Αθηναγόρας ήταν ο πραγματικός αρχισυντάκτης και διευθυντής του Απόστολου Ανδρέα και όχι εκείνος που φαινόταν ως υπεύθυνος, σύμφωνα προς το νόμο –ήταν ο Βασιλιάδης, αν θυμάμαι καλά ο οποίος είχε ακολουθήσει τον Ιάκωβο Κουκούζη όταν εξελέγη το 1958 Αρχιεπίσκοπος Βορείου και Νοτίου Αμερικής από επίσκοπος Μελιτινής. Ένα πολύ σημαντικό μέρος της ιεραρχίας, τότε, υποστήριζε την υποψηφιότητα του Μελίτωνα Χατζή μητροπολίτη Ίμβρου και Τενέδου, άξιου ιεράρχη. Ωστόσο οι χειρισμοί του Αθηναγόρα δικαίωσαν εκείνον που είχε προκρίνει και όπως φάνηκε, η επιλογή του ήταν επιτυχής. Μια περίοδος δυσαρέσκειας του Μελίτωνα έκλεισα ύστερα από κάποια χρόνια με το να κερδίσει την εμπιστοσύνη του πατριάρχη που μετά το θάνατο του Χαλκηδώνος Θωμά, τον προβίβασε σε μια πρωτόθρονη μητρόπολη και τον έρισε άτυπα διάδοχό του. Η ψυχή όμως του Απόστολου Ανδρέα ήταν ο
Ήθελα περισσότερο από του να προσκυνήσω τον οικογενειακό μας τάφο με τους προγόνους μου στο Νεοκροταφείο του Σισλή, να πεταχτώ μέχρι την Χάλκη για να επισκεφτώ το σπίτι που πέρασα παιδί τα καλοκαίρια, όπου ανδρώθηκα, αυτό το σπίτι μου μόνο του ήταν μια Ιστορία σύμφυτης, δίχως υπερβολή, με την Ιστορία της Ρωμιοσύνης… .

………….
Ήδη τη δεκαετία του 80 ο μέντορας των σημερινών κυβερνητών της Τουρκίας, ο ισλαμιστής Νετζμεντίν Έρμπακαν διεκήρυττε την ανάγκη να ‘αλωθεί η Εισταμπούλ!. Ωστόσο από μια πλευρά είχε ήδη αλωθεί. Δεν αναφέρομαι στους Έλληνες που είχαν αποδημήσει και στα ελάχιστα ίχνη Ελλήνων που συναντά κανείς. Το 1922, κατά την ομολογία του λόρδου Κώρζον, στη διάσκεψη της Λωζάνης, σ’ ένα εκατομ. Πληθυσμό της Κωνσταντινούπολης οι Έλληνες αριθμούσαν πάνω από 360 χιλιάδες. Σήμερα στα 17 εκατομμύρια κατοίκων της Πόλης οι Ρωμηοί δεν ξεπερνούν τους 1700, από τους οποίους 1000 ελληνογενείς και 700 ασύριοι ορθόδοξοι.!!! Όταν ο Ερμπακάν εννοούσε την Άλωση, περίπου καθόριζε τη σημερινή κατάσταση της Πόλης

Αυτή την κατάσταση που πριν τριάντα πέντε χρόνια περιέγραφε ο εκλεκτός Τούρκος συγγραφέας Οκτάη Ακμπάλ:
«..με μιας, εγώ πούμαι γέννημα θρέμμα της Πόλης, σ’ αυτή την πόλη, την Πόλη, την Πόλη που αγαπώ αισθάνθηκα ξένος,. Ήμουν ένας επαρχιώτης, είχε έλθει κατά λάθος σε μια άγνωστή μου μεγαλούπολη και είχα ξεμείνει στους δρόμους της…Όλοι μας γίναμε χωρικοί της Πόλης, οι παλιοί Πολίτες…… Είχε έλθει η Ανατολία εδώ και η Πόλη έπεσε στην κυριαρχία της Ανατολίας… Φόβος κυριεύει τον άνθρωπο. Είναι ένα αίσθημα που σου δίνουν τα πλήθη. Τριγυρνάς τους δρόμους, τα πρόσωπα διαδέχονται το ένα το άλλο. Κανένας γνωστός δεν υπάρχει, κανένα δεν αναγνωρίζεις, δεν υπάρχει μια ματιά, ένα χαμόγελο, έτσι να σου θυμίζει κάτι, Όλα ξένα, όλοι ξένοι μεταξύ τους. Όπως να ναι, όλοι ανελέητα, δίχως όρια, όπως να ναι, είναι εχθρικοί….»

Πώς να μη συγκρίνει κανείς την παραπάνω εκ βαθέων εξομολόγηση ενός σύγχρονου Τούρκου συγγραφέα, διαποτισμένου με τα νάματα της δυτικής παιδείας και του πολιτισμού με τη θρηνωδία του ιστορικού της Άλωσης το 1453 Μιχαήλ Δούκα:
«Ω Πόλις, Πόλις, πόλεων πασών κεφαλή, ω Πόλις, Πόλις, κέντρον των τεσσάρων μερών του κόσμου μερών…..Μετωκίσθη η Ασία από ταπειώνσεως αυτής και από πλήθους δουλείας αυτής…Πάντες οι καταδιώκοντες αυτήν κατέλαβον αυτήν ανά μέσον των θλιβόντων. Οδοί πόλεως πενθούσιν παρά το μη ερχομένους εις εορτήν. Πάσαι αι πύλαι αυτής ηφαναισμεναι…»

Η σύγκριση των δύο κειμένων με απόσταση περισσότερης από μισή χιλιετία, από έναν αυτόπτη μάρτυρα της Άλωσης το 1453, και κατακτηθέντα και ένα απόγονο υποτίθεται του κατακτητή είναι συγκλονιστική, γιατί το σημαινόμενο παραμένει σε αμφότερες τις περιπτώσεις το ίδιο και αφορά μια θρηνωδία για τον χαμένο παράδεισο, για έναν εκβαρβαρισμό της Πόλης, για μια πρωτοφανέρωτη πολιτιστική καταστροφή!!!!

2 Oktay Akbal «Bir İstanbul köylüsü anlatıyor» ( Εξιστορεί ένας χωρικός της Πόλης) σε Cumhuriyet23 Οκτωβρίου 1975.
3 Μιχαήλ Δούκας Βυζαντινοτουρκική Ιστορία, μτφρ. Στη Νεοελληνική Β.Καραλής, ε. Κανάκη, Αθήνα 1997, XLI , 385-389, σ.574-578

 

./

Η Ελλάδα στη μέγγενη των διεθνών εξελίξεων


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D., Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου.
Συγγραφέας του βιβλίου «Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμιοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά».
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 21 Ιουνίου 2014

Σήμερα η διεθνής συγκυρία δεν ευνοεί την Ελλάδα, η οποία δε μπορεί να απεγκλωβιστεί οριστικά από τις συμπληγάδες των δανειστών της, παρά τις θυσίες του ελληνικού λαού κατά τα τελευταία χρόνια. Η Γερμανία, ως η ισχυρότερη οικονομία της ΕΕ, οι ΗΠΑ και άλλες μεγάλες δυνάμεις πιέζουν ασφυκτικά κυρίως την Ελλάδα για να αποσπάσουν όσο το δυνατό μεγαλύτερο μερίδιο στην αξιοποίηση και στον έλεγχο των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που βρίσκονται στο υπέδαφός της. Έτσι θα απεξαρτηθούν ενεργειακά από τη Ρωσία, αφού ειδικά η ΕΕ καλύπτει το 75% των αναγκών της από εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία. Οι διεθνείς επενδυτές – θεσμικοί και μη – επιδιώκουν να συμμετέχουν ή να εξαγοράσουν με τις ιδανικότερες τιμές «φιλέτα» της Ελλάδας, στο πλαίσιο του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων που έχει εξαγγελθεί από την ελληνική κυβέρνηση. Οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη συμφωνίας στην πώληση εκτάσεων, εταιρειών, «φιλέτων» κ.ά. είναι τόσο σκληρές όσο και οι γύροι συνομιλιών για τους όρους των Μνημονίων.

Το ζητούμενο για την ελληνική οικονομία παραμένει η ανάπτυξη. Ως οικονομολόγος πιστεύω ότι με τη φορολογία των επιχειρήσεων στην Ελλάδα στο 45% και στις γειτονικές χώρες π.χ. Βουλγαρία, Τουρκία, FYROM κτλ. στο 10% περίπου θα ήταν οξύμωρο και παράλογο να τρέφει κάποιος προσδοκίες ότι σοβαροί ξένοι επενδυτές και επιχειρηματίες θα επιλέξουν την Ελλάδα για να πραγματοποιήσουν επενδύσεις που θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, οι οποίες θα αποτελέσουν το ιδανικότερο «κοινωνικό μέρισμα» για την ελληνική κοινωνία. Κατά την γνώμη μου η ανεργία συνιστά το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ελλάδα σήμερα μετά από αυτό της διαφοροποίησης του παραγωγικού προτύπου που άμεσα χρειάζεται η χώρα μας. Απαιτείται να ενισχυθεί η παραγωγική βάση της χώρας, η παραγωγική ικανότητα, η βιομηχανική παραγωγή, να τονωθεί η εξωστρέφεια των ελληνικών εταιρειών και να περιοριστεί δραστικά η γραφειοκρατία και τα μικροκομματικά συμφέροντα που αγκυλώνουν και ματαιώνουν τα επιχειρηματικά σχέδια. Αν δε δοθούν επενδυτικά και φορολογικά κίνητρα με μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και κυρίως στις παραμεθόριες περιοχές, τότε δε θα βελτιωθεί ουσιαστικά η επιχειρηματικότητα και οι επενδύσεις θα αποτελούν «όνειρο απατηλό» για την ελληνική πραγματικότητα.


*ΜΙΑ ΣΤΟ ΚΑΡΦΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΤΟ ΠΕΤΑΛΟ ….*


Αρθρο του Αρχιμ. Δοσίθεου
Όσοι παρακολουθούμε -με πολλήν αγωνία- την πορεία της ομογενείας στην Πόλι, καθώς και τις επίπονες προσπάθειες της Α. Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού μας Πατριάρχου, που άλλοτε είναι τελεσφόρες και άλλοτε ατελέσφορες, ελπίζουμε σε μία βελτίωσι των αντιλήψεων και των ενεργειών τών εκεί κυβερνώντων.
Αρκετοί είναι αυτοί που ομιλούν για μιαν άνοιξι, για ένα νέο τρόπο αντιμετωπίσεως χρονιζόντων προβλημάτων.
Επικαλούνται ως αίτια της αισιοδοξίας των τον νέο νόμο περί βακουφίων, που δεν είναι και ο καλύτερος εφ’ όσον τα mazbut παραμένουν ακλόνητα, την προκήρυξι και διενέργεια εκλογών σ’ αυτά (πλην Λακεδαιμονίων) και άλλα μικρότερης σημασίας «ευεργετήματα», αυτονόητα για χώρες με δημοκρατική παράδοσι, ασπιρίνες για χρόνια αναιμία δηλαδή.

Παραμένει όμως κλειστή η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, εξακολουθεί να αμφισβητείται η Οικουμενικότης του Πατριαρχείου και άλλα πολλά.

Ο σύρων αυτές τις πενιχρές γραμμές μάλλον ανήκε στους αισιοδόξους. Μέχρι πρότινος. Ήδη η τρυτάνη του ζυγού ισορροπεί. Κεράτιον εν και τείνει προς απαισιοδοξίαν. Εξηγούμαι:
Πλησιάζουμε προσφάτως (Ιούλιος του 2011) στο Πατριαρχείο. Παρατηρώ ότι η οδός έχει αλλάξει ονομασία. Από Sadrazam Ali Paşa έγινε Sadik Ahmet caddesi. Χάρηκα για την μετονομασία, αλλ’ όχι για πολύ.

Και κάνω μια ιστορική αναδρομή. Η Κωνσταντινούπολις στα παλιά χρόνια δεν είχε ονομασίες οδών. Αρκούσαν οι μαχαλάδες. Ο εξευρωπαϊσμός που επέβαλεν ο σουλτάνος Αμπτούλ Μετζήτ (1839–1861) με το Tanzimat, είχε σαν συνέπεια να αποκτήσουν όνομα όλα τα στενά της Πόλεως.
Ο δρόμος που περνά μπροστά απ’ το Πατριαρχείο ωνομάσθη «οδός Πετρίου», απ’ την γειτνιάζουσα Πύλη αλλά και από την παλαιά συνοικία. Αυτό έως της επελεύσεως τής «δημοκρατίας». Άλλαξαν το όνομα: «οδός Σαντραζάμ Αλή πασά». Ποιος ήταν αυτός; Εχρημάτισε μέγας βεζύρης από το 1820 επί σουλτάνου Μαχμούτ.
Ήταν αυτός που παρ’ όλη την μετριοπάθειά του υπέγραψεν, αφορήτως πιεσθείς, την θανατική καταδίκη και τον απαγχονισμό τού Πατριάρχου Γρηγορίου τού Ε΄ (22/10 Απριλίου τού 1821).

Θρυλείται ότι μετά την εκτέλεσι τής διαταγής ήλθε και εκάθησε σύννους και σιωπών και καπνίζων με την καπνοσύριγγα προ του εισέτι κρεμαμένου Πατριάρχου επί ώραν πολλήν. Άλλο επιθυμούσε και άλλο υπέγραψε. Ήτο εύνους προς τους Ρωμηούς και με πολλή σύνεσι απέτρεψε γενική σφαγή. Το πλήρωσε με την ζωή του. Μετά από ένα μήνα περίπου απεκεφαλίσθη ως ύποπτος, σουλτανική προστάξει.

Αυτού, λοιπόν, το όνομα βρήκαν ως κατάλληλο για να μετονομάσουν την προ του Πατριαρχείου οδό. Καθαρά υπόμνησις ότι το κοίλον φάσγανον του δημίου ή και η αγχόνη πάντοτε επικρέμαται ύπερθεν της κεφαλής παντός πατριαρχούντος.

Στις ημέρες μας, όμως, η οδός άλλαξε και πάλι όνομα. Το παρετήρησα, και χάρηκα. Χαρήκαμε όλοι.
Τραβήξαμε και φωτογραφία: «Sadik Ahmet caddesi».

Δεν πέρασε πολλή ώρα και η χαρά μας μετεβλήθη εις δυσθυμίαν. Ποιος είναι αυτός ο Sadik (ο αληθινός, ο έμπιστος φίλος στα τούρκικα);
Κάποιος σπουδαίος της τουρκικής ιστορίας; Όχι, βέβαια. Είναι ο μουσουλμάνος βουλευτής της Δυτικής Θράκης. Σκοτώθηκε πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια σε τροχαίο δυστύχημα. Έπεσε πάνω στο αυτοκίνητό του γεωργικόν όχημα – τρακτέρ. Η αντίπερα όχθη το απέδωσε σε σχεδιασμένη δολοφονία. Ήταν γι’ αυτούς ο ήρως που μιλούσε ανοιχτά για τα δίκαια της τουρκικής (ανυπάρκτου κατά την συνθήκη της Λωζάνης, αλλά και πραγματικώς) μειονότητος.

Έτσι το Πατριαρχείο πληρώνει χωρίς να πταίει την «φιλία» και την ανάδειξι τού «εθνομάρτυρος».

Η μετονομασία είναι χειρότερη από την προηγούμενη. Γι’ αυτό διεμαρτυρήθησαν και Τούρκοι δημοσιογράφοι. Άρθρα σε τουρκικές εφημερίδες σχολίασαν δυσμενώς το γεγονός. Αλλ’ ουδ’ αυτοί εισακούονται.

Και μια λεπτομέρεια, που σε πολλούς περνά απαρατήρητη. Στα νέα χαρτονομίσματα, με τα κομμένα μηδενικά, ο Κεμάλ Ατατούρκ παρουσιάζεται πλέον χαμογελαστός. Παλαιότερα εικονίζετο βλοσυρός, κατηφής, σύνοφρυς. Είναι ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός τής γείτονος χώρας.

Και διερωτώμαι:

Ο κεμαλισμός και το τούτου έκγονον ο ινονουνισμός θα χαμογελάση λίγο για το Πατριαρχείο και για την ομογένεια;
Ίδωμεν.
Πηγή:Νικ. Παπαχρήστου 7/9/2011


H Ελλάδα στις συμπληγάδες της τρόικας και της διεθνούς οικονομικής κρίσης.

 

Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D., Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου, Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις (1/2/2014).

Η τρέχουσα οικονομική κρίση στην Ελλάδα αποτελεί τη συνισταμένη πολλών συσσωρευμένων εσωτερικών προβλημάτων τα οποία δε διαγνώστηκαν εγκαίρως ή ακόμη και αν διαγνώστηκαν δεν αντιμετωπίστηκαν άμεσα και αποτελεσματικά.
Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πολύς λόγος για τις στρεβλώσεις της ελληνικής αγοράς, το ρόλο των συνδικάτων, την αναξιοκρατία κτλ. Ωστόσο, η κατάσταση έχει επιβαρυνθεί πολύ και λόγω των διεθνών συνθηκών, της διεθνούς οικονομικής κρίσης που πλήττει τις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ζητούν οικονομικά μέτρα για να υπάρξει δημοσιονομική προσαρμογή και μετά ανάπτυξη στην Ελλάδα. Τα μέτρα που επιβάλλονται από το 2010 δεν έχουν αναπτυξιακό χαρακτήρα, αλλά οδηγούν σε μεγαλύτερα οικονομικά προβλήματα τη μέση ελληνική οικογένεια, τις επιχειρήσεις και γενικά την κοινωνία. Πλήττουν σοβαρά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, με αποτέλεσμα να μειώνεται συνεχώς η αγοραστική ικανότητα των νοικοκυριών, η ζήτηση και τα έσοδα των επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο αυξημένο κόστος λειτουργίας, ειδικά στο ενεργειακό κόστος, στη φορολογία και στο διεθνή ανταγωνισμό, ενώ η ρευστότητα διατηρείται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, καθώς η χρηματοδότηση (δάνεια) από τις τράπεζες είναι περιορισμένη. Συζητήσεις επί συζητήσεων γίνονται καθημερινά για κρίσιμα θέματα, όπως το φορολογικό, το ασφαλιστικό, ζητήματα παιδείας, υγείας, διοικητικής μεταρρύθμισης, αποκρατικοποιήσεων – ιδιωτικοποιήσεων, ανάπτυξης, αλλά νοοτροπίες του παρελθόντος που οδήγησαν την Ελλάδα στη σημερινή κατάσταση τορπιλίζουν την όποια θετική πρωτοβουλία αναλαμβάνεται για έξοδο από την κρίση. Ακόμη και το άνοιγμα των εμπορικών καταστημάτων τις Κυριακές προκάλεσε σφοδρές αντιπαραθέσεις, αν και οι εμπλεκόμενοι γνώριζαν τα οφέλη του. Άλλωστε σε όσες χώρες εφαρμόζεται έχει κυρίως θετικά αποτελέσματα. Τα αυτονόητα δε γίνονται αντιληπτά. Τότε όμως πώς θα ξεπεράσουμε την κρίση;

Από την άλλη πλευρά και το διεθνές περιβάλλον δε συνδράμει την Ελλάδα στην προσπάθειά της να βγει από το αδιέξοδο. Η παγκόσμια οικονομία βάλλεται από τα τεράστια οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται, τους συναλλαγματικούς πολέμους μεταξύ ευρώ, δολαρίου, γουάν και άλλων νομισμάτων που επηρεάζουν καθοριστικά τις διεθνείς συναλλαγές. Στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι χώρες του κέντρου και πρωτίστως η Γερμανία επωφελούνται από την ευρωπαϊκή κρίση χρέους, σε αντίθεση με τις χώρες της περιφέρειας που καλούνται να τερματίσουν τον ασφυκτικό κλοιό μνημονίων και μέτρων λιτότητας που επιβάλλει η πολιτικά και οικονομικά ισχυρή Γερμανία.

Στη δίνη των εξελίξεων η Ελλάδα πρέπει να ανασυντάξει τις δυνάμεις της, να προτάξει τα ανταγωνιστικά και συγκριτικά της πλεονεκτήματα, να διαμορφώσει μια εθνική στρατηγική σε κρίσιμης μάζας θέματα, όπως είναι ο τουρισμός, η ναυτιλία, ο πολιτισμός, η παιδεία, η υγεία κτλ., να προωθήσει τη νεανική επιχειρηματικότητα, να συνδράμει τις επιχειρήσεις που διακρίνονται στην έρευνα και στην καινοτομία και να εφαρμόσει, επιτέλους, ένα σταθερό, με ορίζοντα δεκαετίας φορολογικό σύστημα. Παράλληλα απαιτείται να δοθούν σε ελληνικούς και ξένους επιχειρηματικούς ομίλους και πολυεθνικές εταιρείες ισχυρά επενδυτικά κίνητρα για άμεσες ξένες επενδύσεις, με άμεσο στόχο τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ώστε να περιοριστεί ο αριθμός των ανέργων που έχουν ανέλθει σε περίπου 1.500.000 άτομα στην ελληνική κοινωνία

.


*Προτεινόμενες λύσεις και πιθανές συνέπειές τους για την οικονομική κρίση στην Ελλάδα.*


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D.,
Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου,
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 27/4/2013

Με βάση την επικαιρότητα και εκφράζοντας μόνο οικονομολογικές απόψεις, σε αυτό το άρθρο παραθέτω περιληπτικά τις βασικές «σχολές σκέψης» που αφορούν σε κάποιες πιθανές λύσεις για την τρέχουσα οικονομική κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα:

1. Η αξιοποίηση του φυσικού και ορυκτού πλούτου της Ελλάδας (π.χ. κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου στο Ιόνιο, στο Αιγαίο ή αλλού, χρυσού, λιγνίτη και άλλων βιομηχανικών και μεταλλικών ορυκτών κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα και αλλού). Πρόκειται για μια δύσκολη, σύνθετη και χρονοβόρα διαδικασία. Υπάρχουν συγκεχυμένα στοιχεία για την καθαρή οικονομική αξία των κοιτασμάτων. Ακόμη και αν προχωρήσουν οι έρευνες και αξιοποιηθούν τα κοιτάσματα, ποιό ποσοστό των κερδών θα καρπωθεί η Ελλάδα ως καθαρό κέρδος (net profit) για να χρηματοδοτήσει τα ελλείμματα και το χρέος της;  Υψηλός βαθμός επιχειρηματικού – χρηματοοικονομικού κινδύνου (business – financial risk) και αμφίβολες οι πιθανότητες επιτυχίας τέτοιων έργων (projects).

2. α.) Εφαρμογή των μέτρων των Μνημονίων και παράλληλα λήψη αποδοτικών αναπτυξιακών μέτρων.
Πολλοί οικονομολόγοι την υποστηρίζουν. Μέτρα για ανάπτυξη: μείωση φορολογίας – φορολογικών συντελεστών, άμεσων, έμμεσων φόρων, Φ.Π.Α., κτλ., παροχή ισχυρών φορολογικών και επενδυτικών κινήτρων για προσέλκυση ελληνικών και ξένων επενδύσεων, άμεσων ξένων επενδύσεων, τόνωση της εξωστρέφειας, οργανωμένη προώθηση και συνεχής προβολή του ελληνικού τουριστικού και πολιτιστικού προϊόντος, αξιοποίηση όλων των συγκριτικών και ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων της Ελλάδας, απλοποίηση γραφειοκρατικών διαδικασιών για έναρξη λειτουργίας επιχειρήσεων, στήριξη επιχειρηματικότητας και κυρίως νέων επιχειρηματιών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, ταχύτερη ενεργοποίηση και διοχέτευση κονδυλίων του Ε.Σ.Π.Α. σε αναπτυξιακά έργα, επιδίωξη συνεργειών, συμπράξεων ιδιωτικού και δημοσίου τομέα κτλ.  Περιορισμός ύφεσης, δημιουργία θέσεων εργασίας, αρχικά περιορισμένοι μετά υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης. Αν εφαρμοστεί σωστά συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες επιτυχίας. Αβέβαιο όμως το τελικό αποτέλεσμα και τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος.

2. β.) Εφαρμογή των μέτρων των Μνημονίων χωρίς λήψη αποτελεσματικών αναπτυξιακών μέτρων.
Ουσιαστικά συνιστά την οικονομική πολιτική που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα έως σήμερα. Αποτελέσματα: διεύρυνση της κρίσης – ύφεσης μεγαλύτερη των αρχικών προβλέψεων, αλλεπάλληλες περικοπές μισθών και συντάξεων, δραματική αύξηση της ανεργίας κυρίως των νέων, διακοπή λειτουργίας επιχειρήσεων, ελαχιστοποίηση επενδύσεων από ελληνικές και ξένες επιχειρήσεις, «φυγή» επιχειρήσεων στο εξωτερικό, σημαντική πτώση αγοραστικής δύναμης και βιοτικού επιπέδου, τεράστια οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα, που ολοένα και συσσωρεύονται  Η Ελλάδα εγκλωβίζεται σε ένα φαύλο κύκλο ύφεσης, δε δύναται να δανειστεί από τις αγορές, η ύφεση βαθαίνει, οικονομική ασφυξία νοικοκυριών και επιχειρήσεων, οικονομικοκοινωνική αποτελμάτωση.

3. Έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη («Grexit»), επιστροφή στη δραχμή ή στη «νέα δραχμή»
Ευρωσκεπτικισμός που επιτείνει την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση. Ορισμένοι οικονομολόγοι την υποστηρίζουν. Η πρώτη περίοδος θα είναι μεταβατική και πολύ δύσκολη οικονομικά και κοινωνικά, αλλά θα ομαλοποιηθεί η κατάσταση με το «όπλο» της υποτίμησης, η οποία θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας και κατά συνέπεια τις εξαγωγές ελληνικών προϊόντων, αύξηση της εξωστρέφειας. Αν εφαρμοστεί σωστά συγκεντρώνει αρκετές πιθανότητες επιτυχίας. Αρχικά μεγάλο κόστος προσαρμογής αλλά μετά θετικά αποτελέσματα, τουλάχιστον σε οικονομικό επίπεδο. Τα κοινωνικά αποτελέσματα κρίνονται περισσότερο αρνητικά, από αρκετούς οικονομολόγους θεωρούνται ακόμη και πολύ αρνητικά, πρωτίστως για τις χαμηλές και μεσαίες κοινωνικές τάξεις.

4. Έκδοση ευρωομολόγου.
Κάτω από κατάλληλες προϋποθέσεις μπορεί να αποτελέσει μια προσωρινή λύση. Οι χώρες του πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κεντρικές), πρωτίστως η Γερμανία, αλλά και η Γαλλία, Αυστρία, Ολλανδία κτλ. δεν εγκρίνουν αυτήν την επιλογή, λόγω οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων. Τα κράτη της περιφέρειας (Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία κτλ.) επιδιώκουν άλλου «τύπου» λύσεις για την ευρωπαϊκή κρίση χρέους, με βάση τα συμφέροντά τους, που συγκρούονται με αυτά των κρατών του κέντρου. Το αποτέλεσμα είναι η σύγκρουση μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, με αρνητικές συνέπειες για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ευρωσκεπτικισμός επιτείνει την ευρωπαϊκή οικονομική κρίση. Αυτός είναι και ένας λόγος της ανάδυσης νέων οικονομικών δυνάμεων σε διεθνές επίπεδο π.χ. Μεξικό, Ινδονησία, Νότια Κορέα, Νότια Αφρική, Τουρκία, αλλά και της ενίσχυσης του οικονομικού ρόλου της Ρωσίας, Κίνας, Ινδίας, Βραζιλίας κ.ά.

 

./

Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D., Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου. Συγγραφέας του βιβλίου «Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμιοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά». Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις στις 17/01/2015.

Εχοντας συνάψει αμοιβαίες και διεθνείς επιχειρηματικές συμφωνίες, πολύ δραστήρια οικονομική διπλωματία και στρατηγικό μάρκετινγκ, η Τουρκία εξασφαλίζει επιπλέον οφέλη και την ανοχή πολλών μεγάλων δυνάμεων για τις τολμηρές έως παράνομες αποφάσεις της. Μια τέτοια απόφαση αποτελεί η αποστολή και παραμονή του σκάφους «Barbaros» στην Κυπριακή ΑΟΖ.

Η σθεναρή απόφαση της Τουρκίας να αναμειχθεί στην εκμετάλλευση του θαλάσσιου φυσικού πλούτου της Κύπρου και οι προκλήσεις της στο Αιγαίο και ειδικά στην περιοχή του Καστελλόριζου δεν μπορούν να θεωρηθούν ανεξάρτητες των πολιτικοοικονομικών δεδομένων και συμφερόντων που έχουν διαμορφωθεί στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Υπερκαυκασίας.

Η Τουρκία παίζει τον ρόλο του διφορούμενου πόλου, όταν οι σχέσεις ΗΠΑ και Ρωσίας χαρακτηρίζονται τεταμένες, όπως συμβαίνει στις μέρες μας. Χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό της πλεονέκτημα τη γεωστρατηγική και γεωπολιτική της θέση αποσπώντας οφέλη εκατέρωθεν. Οπως και στο παρελθόν έτσι και σήμερα η πολιτική της ενεργητικής ουδετεροφιλίας εφαρμόζεται από την Τουρκία, όταν και για όσο χρονικό διάστημα κρίνεται σκόπιμο από τους ιθύνοντές της. Το γεγονός ότι έχει συσσωρεύσει κρίσιμης μάζας οικονομική και στρατιωτική ισχύ τής προσδίδει το πλεονέκτημα να ελίσσεται στη διεθνή πολιτική και οικονομική σκακιέρα.
Ως πλεονέκτημά της η Τουρκία προβάλλει διαρκώς εκτός των άλλων και την κατά τα τελευταία δέκα χρόνια αναπτυσσόμενη οικονομία της. Οντας μέλος του G20, 16η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως και 6η στην Ευρώπη, με προβλέψεις για ανάπτυξη περίπου 4% το 2014, δημοσιοοικονομική σταθερότητα και, παρά το έλλειμμα του εμπορικού της ισοζυγίου, του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (περίπου 7%) και το μεγάλο εξωτερικό χρέος του ιδιωτικού τομέα της, επιδεικνύει ανθεκτικότητα στη διεθνή οικονομική κρίση και στην κρίση χρέους που πλήττει την Ευρώπη. Εχοντας συνάψει αμοιβαίες και διεθνείς επιχειρηματικές συμφωνίες, πολύ δραστήρια οικονομική διπλωματία και στρατηγικό μάρκετινγκ εξασφαλίζει επιπλέον οφέλη και την ανοχή πολλών μεγάλων δυνάμεων (π.χ. ΗΠΑ, Ρωσίας, Ευρωπαϊκής Ενωσης, Ισραήλ κτλ.) για τις τολμηρές έως παράνομες αποφάσεις της. Μια τέτοια απόφαση αποτελεί η αποστολή και παραμονή του σκάφους «Barbaros» στην κυπριακή ΑΟΖ και οι απαιτήσεις της για την κυπριακή ΑΟΖ και το Αιγαίο. Οι οικονομικές υπερδυνάμεις στις μέρες μας δεν προβαίνουν σε σκληρές κυρώσεις προς την Τουρκία για τις παράνομες ενέργειές της στην Κύπρο, αλλά αρκούνται σε τυπικές ανακοινώσεις. Οι στενές επιχειρηματικές – εμπορικές σχέσεις που έχει αναπτύξει η Τουρκία με αυτές τις χώρες λειτουργούν «προστατευτικά» για την ίδια, καθώς διακυβεύονται σημαντικά οικονομικά συμφέροντα στην τουρκική επικράτεια. Πολυεθνικοί κολοσσοί έχουν εγκαταστήσει τα εργοστάσια παραγωγής τους στην Τουρκία ή έχουν επενδύσει επιχειρηματικά σε αυτήν (π.χ. Mercedes, Ford, Opel, Toyota, Renault, Hyundai, Goodyear, Unilever, Pfizer, Citibank κτλ.). Η οικονομία υπερισχύει της πολιτικής στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.

Είναι επιτακτική ανάγκη για τους ιθύνοντες της ελληνικής οικονομικής, εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής να βολιδοσκοπήσουν υπεύθυνα τη στοχοθεσία και τις πραγματικές επιδιώξεις των Τούρκων, διατηρώντας επιφυλάξεις ως προς τις διαθέσεις και τους απώτερους σκοπούς τους


** ΑΠΟΨΗ : Οικονομικές και γεωστρατηγικές ανακατατάξεις στην ανατολική Μεσόγειο **


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D.,
Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου,
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 13/10/2012

Η Αραβική Ανοιξη, η εντεινόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή, οι οξύτατοι ενεργειακοί ανταγωνισμοί και οι οικονομικοί υπολογισμοί μεταβάλλουν άρδην το οικονομικοπολιτικό σκηνικό στην ανατολική Μεσόγειο, γεγονός που επηρεάζει και την Ελλάδα, η οποία προσπαθεί να ορθοποδήσει μεσούσης της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη.

Η κρίση στις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, που κλιμακώθηκε μετά το επεισόδιο με το πλοίο «Μαβί Μαρμαρά», ευνοεί την Ελλάδα και την Κύπρο, που έχουν συνάψει στενότερες σχέσεις με το Ισραήλ. Η Κύπρος έχει προχωρήσει σε στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, καθώς οι δύο χώρες έχουν κοινά οικονομικά (ενεργειακά) και πολιτικά συμφέροντα στη γεωγραφική τους περιοχή. Η Κύπρος έχει κηρύξει την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) της και έχουν αρχίσει οι ενέργειες για την άντληση των ενεργειακών αποθεμάτων που διαθέτει ο υποθαλάσσιος χώρος στα χωρικά ύδατα της Κύπρου. Η Ελλάδα έχει τελευταία διευρύνει τις σχέσεις της με το Ισραήλ, ενδυναμώνοντας τη συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών.

Η Τουρκία ανησυχεί για τις στρατηγικές συμμαχίες που έχουν διαμορφωθεί και διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου. Η ίδια επιδιώκει να έχει μερίδιο στα οφέλη από την εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων και θεωρεί επικίνδυνη την κρίση στη γειτονική Συρία, διότι ανοίγει ο ασκός του Αιόλου για τη δημιουργία ανεξάρτητου κουρδικού κράτους μέσα στην τουρκική επικράτεια, διαμελίζοντας το τουρκικό κράτος και επιφέροντας τεράστιο πλήγμα στην οικονομία και στην κοινωνία του.

Η Τουρκία αναδεικνύεται σε ισχυρό οικονομικό και πολιτικό παίκτη στην περιοχή των Βαλκανίων, της Μέσης Ανατολής και της Υπερκαυκασίας, και ανήκοντας στις 20 μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη (G20), αποτελεί πόλο έλξης ξένων κεφαλαίων και άμεσων ξένων επενδύσεων. Το ισλαμικό κεφάλαιο εισρέει ζεστό και άφθονο στη γειτονική χώρα, αποτελώντας πηγή πλούτου και συσσώρευσης κεφαλαίου για τη νέα, δυναμική ισλαμική οικονομική τάξη. Οι Τούρκοι προσπαθούν να διατηρήσουν την οικονομική τους ανάπτυξη έχοντας θέσει ως στόχο ρυθμό ανάπτυξης 4% για το 2012. Οι πιθανότητες επίτευξής του κρίνονται περιορισμένες, αφού και η Τουρκία επηρεάζεται από τη διεθνή οικονομική κρίση. Μια ανάφλεξη στην πολύπαθη περιοχή της Μέσης Ανατολής θα είχε δυσάρεστες συνέπειες για την οικονομία της.

Η Ρωσία έχει σαφώς μεγάλα συμφέροντα στην εν λόγω περιοχή και διαθέτει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ισχύ για να τα υπερασπιστεί. Η ρωσική ηγεσία υπό την καθοδήγηση του Βλαντιμίρ Πούτιν έχει αποκρυσταλλωμένους στρατηγικούς σχεδιασμούς και η Ευρώπη εξαρτάται σε έντονο βαθμό ενεργειακά από τη Ρωσία. Η κρίση στη Συρία επηρεάζει τη Ρωσία, η οποία στηρίζει τη χώρα ποικιλοτρόπως, λόγω αμοιβαίων συμφερόντων. Ισραήλ, Ρωσία, Τουρκία και Ιράν έχουν ιδιαίτερα συμφέροντα στη Συρία και οι εξελίξεις στη χώρα αυτή τις αφορούν άμεσα, για οικονομικούς, πολιτικούς και γεωστρατηγικούς λόγους. Βέβαια και οι ΗΠΑ διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο στη Μέση Ανατολή, λόγω των τεράστιων πολιτικών και οικονομικών διασυνδέσεων που έχουν με το Ισραήλ και άλλες φιλικά διακείμενες προς τις ΗΠΑ χώρες στην ευρύτερη περιοχή, όπως π.χ. η Τουρκία.

Η διεθνής σκακιέρα έχει στηθεί. Οι συσχετισμοί δυνάμεων μεταβάλλονται ταχύτατα, οι συμμαχίες αλλάζουν, στερεότυπα καταρρέουν. Η περίοδος που διανύουμε είναι μεταβατική και καθοριστική για το μέλλον τόσο της Μέσης Ανατολής και της ανατολικής Μεσογείου όσο και της Ελλάδας ειδικότερα, η οποία βρίσκεται στη μέση μιας οικονομικής και γεωστρατηγικής – γεωπολιτικής καταιγίδας, στην οποία θα αντέξουν όσα κράτη έχουν μεγάλα αποθέματα ισχύος καθώς και ικανές και αποφασιστικές ηγεσίες που εμπνέουν όραμα στους πολίτες τους.

 

./

* Ελληνική επιχειρηματική


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D.,
Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου,
συγγραφέας του βιβλίου
«Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά»

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 15/9/2012

Με αφορμή δημοσίευμα της εφημερίδας «ΤΥΠΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» στις 19 Αυγούστου 2012, σύμφωνα με το οποίο η εταιρεία τουρκικών συμφερόντων «Simit Sarayi» (δραστηριοποιείται στην παραγωγή και πώληση μεγάλης ποικιλίας κουλουριών), θα ιδρύσει το πρώτο της κατάστημα στην Ελλάδα, στο Σύνταγμα μέσα στο 2012, μου γεννήθηκαν κάποιες σκέψεις για τη δραστηριοποίηση των ελληνικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό.
Πιστεύω ότι θα μπορούσε και η Ελλάδα να ιδρύσει καταστήματα με τη μορφή δικαιοχρήσης (franchise) ή με άλλες μορφές οργάνωσης και σε μεγάλες αγορές, όπως είναι η Γερμανία, η Γαλλία, η Ρωσία, η Κίνα, η Ιαπωνία, οι Η.Π.Α., η Βραζιλία κ.ά., καθώς και η γειτονική Τουρκία, η οποία αποτελεί αναδυόμενη αγορά σε διεθνές επίπεδο, ανήκοντας παράλληλα και στις 20 μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου (G-20).

Εάν προϊόντα όπως ο μπακλαβάς ή ο γύρος που είναι το αντίστοιχο κεμπάπ για την τουρκική κουζίνα, δηλαδή προϊόντα που έχουν παρόμοια γεύση στην Τουρκία, καθώς και προϊόντα με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (Π.Ο.Π.), όπως είναι η φέτα, εξάγονταν μαζικά από την Ελλάδα στην πολυπληθή Τουρκία θα απέφεραν σημαντικά κέρδη στις ελληνικές επιχειρήσεις, μεσούσης της οικονομικής κρίσης, ενώ παράλληλα υπάρχει και το πλεονέκτημα του χαμηλού μεταφορικού κόστους. Επιπλέον, τα ελληνικά γλυκά, αγροτικά προϊόντα και είδη αλιείας και γενικότερα τα είδη της ελληνικής μεσογειακής κουζίνας είναι δυνατό να προωθηθούν στην τουρκική αγορά στο πλαίσιο της εξωστρέφειας των ελληνικών επιχειρήσεων, η οποία πρέπει να στηριχθεί και να ενισχυθεί από το ελληνικό κράτος και τους αρμόδιους φορείς του. Από την καθημερινή μου απασχόληση γνωρίζω ότι πληθώρα προϊόντων από διάφορους κλάδους εξάγονται στην Τουρκία και η εμπορική κίνηση μεταξύ των δύο χωρών έχει πολλαπλασιαστεί κατά τα τελευταία χρόνια με αμοιβαία οφέλη και κέρδη για τους επιχειρηματίες στις δύο χώρες.

Δυσκολίες και γραφειοκρατικά εμπόδια είναι λογικό να υφίστανται για να εξαχθούν τα προαναφερθέντα προϊόντα στη γειτονική χώρα. Άλλωστε πολλά από αυτά τα προϊόντα είναι ανταγωνιστικά με αντίστοιχα τουρκικά που εξάγονται στις διεθνείς αγορές. Ωστόσο, θεωρώ ότι αξίζει η προσπάθεια από την πλευρά των Ελλήνων επιχειρηματιών, διότι η αναπτυσσόμενη τουρκική οικονομία διαθέτει δυναμικότητα και ο τουρκικός λαός έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον ελληνικό σε θέματα γαστρονομικών προτιμήσεων, ηθών, εθίμων, παραδόσεων και νοοτροπίας, που βοηθούν την αμοιβαία προσέγγιση.
Στην προσπάθεια αυτή των Ελλήνων επιχειρηματιών συντελεί το γεγονός ότι η καταναλωτική διάθεση, η κατανάλωση και η καταναλωτική δαπάνη των Τούρκων αυξάνεται σταδιακά, ως συνέπεια της αύξησης της ρευστότητας που παρέχουν οι δημόσιες και ιδιωτικές τουρκικές τράπεζες, που με τη σειρά της οφείλεται στην οικονομική ανάπτυξη που έχει σημειώσει η τουρκική οικονομία κατά τα τελευταία χρόνια (βελτίωση μακροοικονομικών δεικτών, αύξηση παραγωγικής βάσης, επιθετική εξαγωγική πολιτική, ταχεία ανάπτυξη κλάδων όπως ο κατασκευαστικός, ο τραπεζικός, ο ναυπηγικός, ο τουριστικός, η αυτοκινητοβιομηχανία, οι αμυντικές βιομηχανίες κτλ.).

Βέβαια η επιχειρηματική «απόβαση» των Ελλήνων στην Τουρκία θα καρποφορήσει, εάν δε διαταραχθεί η οικονομική άνοδος της γειτονικής χώρας μελλοντικά από κάποια μικρής ή μεγαλύτερης έντασης οικονομική ή πολιτική κρίση και εφόσον δε βαθύνει η ευρωπαϊκή κρίση χρέους που πλήττει ως επί τι πλείστον τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, με τις οποίες η Τουρκία έχει εμπορικές επαφές.

 

./

* Ισχυρά κίνητρα ανάπτυξης, τώρα *


Αρθρο του Γιώργου Κωνσταντινίδη, Ph.D.,
Οικονομολόγος,Διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου,
συγγραφέας του βιβλίου «Συσσώρευση Κεφαλαίου και Παγκοσμοποίηση στην Τουρκία Διαχρονικά»
εκδόσεις Παπαζήση,2009

Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας «Hurriyet» η Τουρκία κατασκεύασε το πρώτο της εκπαιδευτικό αεροπλάνο (εξ’ ολοκλήρου «made in Turkey»). Το αεροπλάνο προορίζεται για χρήση τόσο ως επιβατικό όσο και ως στρατιωτικό. Η μαζική παραγωγή του θα ξεκινήσει σε 8 εώς 9 μήνες. Οι αρμόδιοι Τούρκοι Υπουργοί δηλώνουν ότι θα ακολουθήσουν και άλλες παρόμοιες επιτυχίες, όπως κατασκευή ελικοπτέρων, δορυφόρων κτλ. Να σημειωθεί ότι ο μέσος όρος της ηλικίας των μηχανικών και τεχνιτών που εργάστηκαν για την παραγωγή του τουρκικού αεροπλάνου ήταν γύρω στα 30 έτη!

Η Ελλάδα των δύο μνημονίων βιώνει μια οικονομική κρίση που συρρικνώνει σταδιακά τη βιομηχανία και τη βιοτεχνία της. Ο παραγωγικός ιστός της χώρας αποσυντίθεται, οι θέσεις εργασίας μειώνονται και η δημοσιονομική κατάσταση διαρκώς επιδεινώνεται. Οι νέοι, ακόμη και οι πτυχιούχοι αναγκάζονται να επιλέξουν το δρόμο της μετανάστευσης και να εγκαταλείψουν την Ελλάδα, προσφέροντας τις γνώσεις και τις υπηρεσίες τους σε ξένους εργοδότες, δημιουργώντας προστιθέμενη αξία για άλλες χώρες, με συνέπεια να διαφεύγει εθνικό προϊόν που θα παράγονταν δυνητικά στην Ελλάδα. Με βάση την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κοινωνική κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 64% των Ελλήνων ηλικίας 15 έως 35 ετών δηλώνουν έτοιμοι να εγκατασταθούν σε άλλη χώρα. Στη μέγγενη της κρίσης επιβιώνουν μόνο όσοι είχαν προβλέψει σε κάποιο βαθμό τις εξελίξεις και την οικονομική δυσπραγία που έχει κυριαρχήσει σε όλους τους κλάδους της οικονομίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ελληνικές εξαγωγικές εταιρείες και κυρίως οι πιο δυναμικές, οι οποίες επιδιδόμενες στην εξωστρέφεια, έχουν καταφέρει να ισοσκελίσουν τις ζημιές που υφίστανται στην εσωτερική αγορά από την καθίζηση της εσωτερικής ζήτησης, αποκομίζοντας σημαντικά κέρδη από την εξαγωγή των προϊόντων τους στις διεθνείς αγορές. Τα μνημόνια δεν αντιμετώπισαν τα συσσωρευμένα προβλήματα της οικονομίας και της κοινωνίας της Ελλάδας.

Αν δε δοθούν άμεσα αναπτυξιακά, επενδυτικά και φορολογικά κίνητρα, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος της πλήρους αποβιομηχάνισης της χώρας μας και της οριστικής και μη αναστρέψιμης διάλυσης του παραγωγικού ιστού, που παρέχει δουλειές και εισόδημα σε εκατομμύρια εργαζόμενους, οι οποίοι έχουν σχεδιάσει τους οικογενειακούς τους προϋπολογισμούς βασισμένοι στα εισοδήματα που είχαν κατά την προ μνημονίων περίοδο. Οι ανατροπές είναι αμέτρητες σε όλους σχεδόν τους τομείς της καθημερινής μας ζωής. Χρειάζεται πολιτική βούληση, έμπνευση και όραμα, για να θεμελιωθεί το νέο ξεκίνημα της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Η ενίσχυση των υπαρχουσών βιομηχανικών περιοχών (ΒΙ.ΠΕ.) και η δημιουργία καινούριων σε περιοχές που κρίνονται αναγκαίες, καθώς και η έναρξη λειτουργίας βιομηχανικών ζωνών (industrial zones) σε στοχευμένες περιοχές της Ελλάδας, θεωρούνται επιβεβλημένες πολιτικές για την αναθέρμανση της οικονομίας, τη διασφάλιση των συμφερόντων και την επιβίωση των ελληνικών εταιρειών και των εγχωρίως παραγόμενων προϊόντων. Μια διαφημιστική εκστρατεία με κατάλληλες ενέργειες μάρκετινγκ για την προώθηση των ελληνικών προϊόντων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό θα ήταν απαραίτητη αυτήν την αντίξοη περίοδο, με στόχο την αύξηση της εσωτερικής ζήτησης από τη μια πλευρά και την τόνωση της εξωστρέφειας από την άλλη.

Απαιτείται χρόνος μέχρις ότου η Ελλάδα θωρακίσει τη βιομηχανία της και προσπαθήσει να αναπτύξει βαριά βιομηχανία, όπως η γειτονική Τουρκία. Όμως μέχρι τότε προαπαιτείται η λήψη ισχυρών αναπτυξιακών μέτρων (ως αντιστάθμισμα στην ύφεση) που να στηρίζονται σε ένα στρατηγικό σχέδιο για την ελληνική οικονομία. Αυτό το σχέδιο θα αποτελεί τη στρατηγική της Ελλάδας με κριτήριο τα συγκριτικά και ανταγωνιστικά της πλεονεκτήματα. Ο τουρισμός και ο πολιτισμός πρέπει να τοποθετηθούν στις πρώτες θέσεις αυτής της οικονομικής στρατηγικής σε συνδυασμό με τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις και τις μικρομεσαίες εταιρείες που συνιστούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής επιχειρηματικότητας και παραγωγής. Η παροχή επενδυτικών και φορολογικών κινήτρων και ο περιορισμός της γραφειοκρατίας θα συνδράμουν στη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού κλίματος για άμεσες ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα και την εισροή κονδυλίων για τη δημιουργία παραγωγικών μονάδων και θέσεων εργασίας. Η μείωση του Φ.Π.Α., τουλάχιστον για τους κλάδους που συνδέονται άμεσα με τον τουρισμό, όπως είναι αυτός των ξενοδοχείων και λοιπών καταλυμάτων, της εστίασης, της διασκέδασης κτλ. από το 23% στο 13% και σε βάθος χρόνου στο 10% στα νησιά και στην ηπειρωτική Ελλάδα, θα βοηθήσει στην επανεκκίνηση της αγοράς. Τέλος χρειάζεται άμεσα η ενεργοποίηση της απορρόφησης των κονδυλίων του Ε.Σ.Π.Α. σε δημόσια έργα που θα προσφέρουν θέσεις εργασίας και θα δώσουν νέα δυναμική σε κλάδους παραγωγής που έχουν επηρεαστεί ιδιαίτερα αρνητικά από την τρέχουσα οικονομική κρίση, όπως είναι ο κατασκευαστικός καθώς και άλλοι συναφείς και αλληλοσυμπληρωματικοί με αυτόν κλάδοι.

Είναι η ώρα των πράξεων. Διαφορετικά η Ελλάδα θα συνεχίσει να βυθίζεται στην ύφεση με δυσμενή αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις, τους εργαζόμενους, τις ελληνικές οικογένειες και κυρίως τους νέους και με διεύρυνση των οικονομικοκοινωνικών χασμάτων, που αποδομούν τον κοινωνικό ιστό και έχουν ήδη γίνει τεράστια τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην ελληνική επαρχία…

 

./

*Εν συντομία πάνω στην κρίση της Ευρώπης*


Αρθρο της Χίβα Παναχί,
Kοινωνιολόγος, συγγραφέας και ποιήτρια

Όλα τα κράτη που είχαν σύστημα το Κράτος Πρόνοιας είναι υπερχρεωμένα- αλλά οι κεντρικές κυβερνήσεις της Ευρώπης για ευνόητους λόγους δεν επέτρεψαν να τους βρει εκείνους επίσημα η κρίση και έτσι ξέσπασαν σε πιο αδύναμες χώρες.
Ειδικά στην Ελλάδα που πρωτοπαρουσιάστηκε ως μαύρο πρόβατο για να την θυσιάσουν στην εκτέλεση της νέας πολιτικής τους, που συνίσταται στο ότι στους κόλπους της νέας πολιτικής σκέψης βρίσκεται η αγνόηση του κοινωνικού ιστού σε κάθε επίπεδο.

Οι διαχειριστές αυτής της πολιτικής δεν φαίνεται να διαθέτουν τόλμη και κάποια οράματα ώστε να ανακάμψει η Ευρώπη, κι έτσι σπρώχνουν την γηραιά Κυρία στο θάνατο. Και αντί να αξιοποιήσουν τη σοφία της Ευρώπης που είναι οι αξίες της, ως γηραιά αντιπροσωπεύει και τον πληθυσμό της – γιατί όχι;- που έχει μεγαλώσει, στο σύνολό τους οι πολιτικοί έχουν αποκτήσει μια μανία να κάνουν κούνια πάνω στους αριθμούς και έτσι δικαιολογούν το άβουλο υπόβαθρο τους που είναι χωρίς σχέδιο για τη γιγαντιαία παρουσία της Κίνας. Για ακόμη μια φόρα στις αποσκευές της κεντρικής πολιτικής στην Δύση βλέπουμε τα ίδια υπάρχοντα που χρησιμοποιήθηκαν σε αποικίες τους.

Και από την άλλη πλευρά αυτά τα υπάρχοντα των παλαιών εποχών κάθε τόσο παρουσιάζονται στην πολιτική ζωή της Ευρώπης και ενώ δεν κάνουν περήφανο κάποιον ευσυνείδητο πολίτη, είναι μέρος της εξέλιξης της ως σήμερα.
Εάν η Ευρώπη και τα κεντρικά Κράτη, οι λεγόμενες μεγάλες δυνάμεις πιστεύουν στην νέα εποχή με τα ίδια υπάρχοντα μπορούν να επιβιώσουν πολιτικό- οικονομικά ενδεχομένως, αλλά σίγουρα σφάλλουν, αφού και τα αριθμητικά δεδομένα που τόσο αγαπούν και εμφανίζουν κάθε τόσο με τα ομόλογα και τα χαρτιά και τις δόσεις δανείων δεν βγαίνουν και κυριολεκτικά θα βουλιάξουν.